Trump shpall “fitoren”, Irani e përgënjeshtron: marrëveshja e paqes rrezikon të shpërthejë ende pa u firmosur
Shtetet e Bashkuara dhe Irani duket se po afrohen drejt një marrëveshjeje paraprake për zgjatjen e armëpushimit dhe hapjen e një faze të re negociatash, por palët japin versione të ndryshme për përmbajtjen e draftit.
Uashingtoni e paraqet memorandumin si një hap drejt rihapjes së Ngushticës së Hormuzit, ndalimit të ambicieve bërthamore iraniane dhe uljes së tensioneve ushtarake, ndërsa Teherani akuzon presidentin Donald Trump se po përzien të vërteta me pretendime të rreme për të shpallur një “fitore të fabrikuar”.
Sipas raportimeve, drafti në diskutim parashikon një periudhë 60-ditore pa sulme mes dy vendeve, gjatë së cilës do të negociohet për programin bërthamor iranian, heqjen e sanksioneve dhe normalizimin gradual të trafikut detar në Hormuz.
SHBA kërkon që ngushtica të hapet menjëherë për lundrim të lirë tregtar dhe që bllokada amerikane ndaj porteve iraniane të hiqet gradualisht. Irani, nga ana tjetër, kërkon afate të qarta për heqjen e bllokadës dhe ruajtjen e së drejtës për masa sigurie, monitorim dhe tarifa tranziti në të ardhmen.
Përplasja më e madhe mbetet te programi bërthamor. Trump ka deklaruar se Irani duhet të angazhohet të mos zhvillojë kurrë armë bërthamore dhe të lejojë trajtimin e materialeve të pasuruara.
Por burime iraniane mohojnë se drafti përmban detyrim për shkatërrimin ose çmontimin e materialeve bërthamore. Sipas versionit iranian, Teherani mund të pezullojë programin gjatë negociatave, ndërsa SHBA nuk do të vendosë sanksione të reja.
Një tjetër pikë kyçe është çlirimi i fondeve iraniane të ngrira jashtë vendit. Irani kërkon akses të menjëhershëm në miliarda dollarë si kusht për të kaluar në fazat e tjera të marrëveshjes.
Raportimet flasin për 12 miliardë dollarë që Teherani kërkon të lirohen menjëherë, ndërsa burime të tjera përmendin deri në 20 miliardë dollarë nga rreth 24 miliardë asete iraniane të bllokuara në banka të huaja.
Po ashtu diskutohet edhe krijimi i një fondi ndërkombëtar investimesh për Iranin, që në rast marrëveshjeje përfundimtare mund të arrijë deri në 300 miliardë dollarë.
Në thelb, marrëveshja mbetet ende e brishtë. SHBA kërkon garanci për Hormuzin, uraniumin dhe ndalimin e armëve bërthamore; Irani kërkon heqje reale të bllokadës, lirimin e aseteve dhe respektimin e “vijave të kuqe” të tij. Derisa këto pika të zgjidhen, memorandumi mbetet më shumë një kornizë e pasigurt negociatash sesa një marrëveshje e mbyllur paqeje.