Prishet armëpushimi - Irani thotë se goditjet izraelite ndaj objekteve bërthamore bien ndesh me afatin e Trump
Ministri i Jashtëm i Iranit deklaroi të premten se goditjet izraelite janë zgjeruar duke përfshirë objekte bërthamore dhe infrastrukturë kyçe, një veprim që sipas tij bie ndesh me afatin e zgjatur për diplomaci të vendosur nga presidenti amerikan Donald Trump.
Në një deklaratë të publikuar në platformën X, ministri i Jashtëm Abbas Araghchi tha se Izraeli kishte goditur dy nga fabrikat më të mëdha të çelikut në Iran, një central elektrik dhe “objekte bërthamore civile”, ndër infrastrukturë të tjera. Ai shtoi se Izraeli pretendoi se sulmet u kryen në koordinim me Shtetet e Bashkuara.
Përshkallëzimi i raportuar vjen pavarësisht përpjekjeve të deklaruara nga Uashingtoni për të lejuar më shumë kohë për angazhim diplomatik, duke ngritur pikëpyetje mbi hendekun midis zhvillimeve ushtarake dhe negociatave që vazhdojnë.
Disa orë më herët, IDF konfirmoi se Forcat Ajrore izraelite goditën reaktorin me ujë të rëndë në objektin bërthamor të Arakut, i njohur si Khondab, duke e përshkruar atë si një komponent kyç në aftësinë e Iranit për të prodhuar plutonium për armë bërthamore.
Sipas ushtrisë, goditja kishte në shënjestër infrastrukturën e lidhur me prodhimin e plutoniumit pasi u identifikuan përpjekje të reja iraniane për të rikthyer në funksion objektin. Sulmi pasoi një paralajmërim të lëshuar për banorët në zonën përreth. Mediat iraniane raportuan se nuk pati viktima.
Reaktori, i vendosur rreth 240 kilometra në perëndim të Teheranit, ka qenë prej kohësh një pikë qendrore shqetësimi ndërkombëtar. Edhe pse Irani ka këmbëngulur se objekti është menduar për qëllime civile, projekti me ujë të rëndë mundëson prodhim relativisht efikas të plutoniumit, një rrugë e mundshme drejt armëve bërthamore.
Ndërtimi i reaktorit filloi në vitin 2004, por u ndal sipas marrëveshjes bërthamore të vitit 2015. Irani më pas rifilloi punimet në objekt dhe kishte planifikuar ta vinte në funksion në vitin 2026.
Në një zhvillim të veçantë, mediat iraniane raportuan se një impiant përpunimi uraniumi në rajonin Yazd u godit gjithashtu. Ky objekt prodhon koncentrat uraniumi, i njohur si “yellowcake”, një material kyç në fazat e hershme të prodhimit të karburantit bërthamor.
Sipas IDF-së, objekti është unik në Iran dhe luan një rol kritik në zinxhirin e furnizimit bërthamor, duke konvertuar materialin e papërpunuar të nxjerrë nga minierat në inpute të përpunuara që përdoren në procesin e pasurimit.
Raportimet iraniane thanë se nuk pati rrjedhje materiali radioaktiv pas sulmit.
Procesi i pasurimit të uraniumit përfshin disa faza. Fillimisht, xeherori i uraniumit shndërrohet në “yellowcake”. Më pas ai transformohet në gaz heksafluorid uraniumi, i cili futet në kaskada centrifugash. Këto centrifuga rrotullohen me shpejtësi shumë të lartë për të rritur përqendrimin e uraniumit, i cili, në nivele më të larta, mund të përdoret si material i zbërthyeshëm për armë bërthamore.
Goditjet ndaj infrastrukturës bërthamore pasuan sulme të mëhershme izraelite ndaj sektorit industrial të Iranit. Sipas zyrtarëve iranianë dhe izraelitë, IDF kishte në shënjestër kompaninë Mobarakeh Steel në Isfahan dhe kompaninë Khuzestan Steel në Ahvaz, pranë kufirit me Irakun.
Zyrtarët izraelitë të mbrojtjes thanë se këto objekte janë pjesë e zinxhirit furnizues ushtarako-industrial të Iranit dhe janë pjesërisht në pronësi të Gardës Revolucionare Islamike.
Struktura e mbrojtjes ka vlerësuar se dëmtimi i sektorit të çelikut mund t’i kushtojë Iranit miliarda dollarë, duke goditur një shtyllë kyçe të ekonomisë së tij.
Mobarakeh Steel është nën sanksione amerikane që nga viti 2018, ndërsa Departamenti i Thesarit e përshkruan atë si prodhuesin më të madh të çelikut në Lindjen e Mesme dhe Afrikën e Veriut. Zyrtarët amerikanë kanë thënë se kompania është e lidhur me një rrjet financiar që mbështet milicinë Basij, e cila operon nën Gardën Revolucionare Islamike dhe është e përfshirë në represion të brendshëm dhe aktivitete rajonale.
Khuzestan Steel ishte më parë në shënjestër të një sulmi kibernetik në vitin 2022, i atribuar një grupi që e quante veten “Predatory Sparrow”, që besohet të jetë pro-Izraelit. Irani tha në atë kohë se e kishte përmbajtur sulmin, por pranoi se prodhimi ishte ndërprerë përkohësisht.
Ministri i Mbrojtjes Israel Katz deklaroi më herët të premten se operacionet izraelite do të “intensifikohen dhe zgjerohen drejt objektivave dhe sektorëve shtesë që mbështesin regjimin në ndërtimin dhe operimin e armëve të përdorura kundër civilëve izraelitë”.
“Ne e paralajmëruam regjimin terrorist iranian të ndalonte lëshimin e raketave ndaj popullsisë civile të Izraelit,” tha Katz. “Pavarësisht paralajmërimeve, sulmet kanë vazhduar. Ata do të paguajnë një çmim gjithnjë e më të rëndë për këtë krim lufte.”
Vala më e fundit e goditjeve tregon një zgjerim të fushatës izraelite që synon infrastrukturën bërthamore, ushtarake dhe ekonomike, edhe pse përpjekjet diplomatike mbeten formalisht në zhvillim, shkruan Ynet.
