Monday, 13 April 2026 21:47
Negociatat e 11 prillit mes SHBA-ve dhe Iranit u zhvilluan në Islamabad, Pakistan dhe dështuan për disa arsye. Thelbi ishte se palët hynë në takim me objektiva shumë të largëta nga njëra-tjetra: SHBA kërkonte kufizime të rënda dhe afatgjata mbi programin bërthamor iranian, ndërsa Irani kërkonte garanci politike, ekonomike dhe ushtarake që Uashingtoni nuk ishte gati t’i jepte. Bisedimet zgjatën rreth 21 orë dhe përfunduan pa marrëveshje.
Analitikisht, arsyeja kryesore e dështimit ishte çështja bërthamore. Sipas Axios, SHBA propozoi që Irani të pranonte një moratorium 20-vjeçar mbi pasurimin e uraniumit, si edhe të hiqte dorë nga stoku ekzistues i uraniumit të pasuruar. Pikërisht këto dy kërkesa u identifikuan si “pika kryesore e ngecjes”. Irani, nga ana e vet, ofroi vetëm një periudhë shumë më të shkurtër kufizimi dhe nuk pranoi të dorëzonte materialin e pasuruar. Kjo tregon se pala amerikane kërkonte një zgjidhje që të mbyllte për shumë vite rrezikun e “breakout”-it bërthamor, ndërsa pala iraniane kërkonte të ruante kapacitetin strategjik dhe të mos hynte në një marrëveshje që në Teheran do të dukej si kapitullim.
Arsyeja e dytë ishte mospërputhja mbi kushtet politike të armëpushimit dhe rendit rajonal. Reuters raporton se Irani solli kërkesa të reja, përfshirë njohjen e kontrollit të tij mbi Ngushticën e Hormuzit, heqjen e sanksioneve dhe tërheqjen e forcave nga bazat ushtarake amerikane në Lindjen e Mesme. Këto nuk ishin kërkesa teknike; ishin kërkesa që prekin drejtpërdrejt arkitekturën strategjike të rajonit. Për Uashingtonin, pranimi i tyre do të thoshte t’i jepte Iranit jo vetëm lehtësim ekonomik, por edhe një fitore të dukshme gjeopolitike.
Arsyeja e tretë ishte paketa iraniane e “vijave të kuqe”, që e bëri kompromisin edhe më të vështirë. AP raporton se delegacioni iranian kërkoi kompensim për dëmet e sulmeve amerikano-izraelite dhe lirimin e aseteve të ngrira iraniane. Po ashtu, Irani kishte lidhur atmosferën e negociatave me uljen e goditjeve izraelite në Libanin jugor dhe me ndalimin e sulmeve ndaj aleatëve të tij rajonalë. Kjo do të thotë se Teherani nuk e shihte bisedimin vetëm si marrëveshje bërthamore apo detare, por si një pazar shumë më të gjerë mbi luftën, sanksionet dhe rrjetin e vet rajonal.
Arsyeja e katërt ishte kriza e thellë e besimit. AP citon Abbas Araghchi-n se Irani hyri në bisedime me “mosbesim të thellë” pas goditjeve të mëparshme gjatë proceseve negociuese. Edhe përmbledhjet nga Wall Street Journal dhe media iraniane thonë se bisedimet ishin “të tensionuara” dhe të dominuara nga mungesa e besimit. Kjo është e rëndësishme sepse, edhe kur palët afrohen teknikisht, mungesa e besimit e bën pothuajse të pamundur shitjen politike të kompromisit në shtëpi. Në terma praktikë: Irani dyshonte se SHBA po kërkonte dorëzime të mëdha pa garanci reale; SHBA dyshonte se Irani po kërkonte kohë pa hequr dorë nga leva kryesore bërthamore dhe detare.
Arsyeja e pestë ishte menaxhimi politik i negociatave gjatë vetë takimit. Sipas Axios, iranianët mendonin se deri të dielën në mëngjes ishin relativisht afër një mirëkuptimi fillestar, por u irrituan fort nga konferenca për shtyp e JD Vance, i cili la pak vend për optimizëm, fajësoi Iranin dhe u largua nga Islamabad duke folur për “ofertën përfundimtare dhe më të mirë”. Burimi i Axios thotë se “iranianët u zemëruan” nga ky moment. Kjo sugjeron se dështimi nuk ishte vetëm për substancën, por edhe për mënyrën si u menaxhua presioni publik dhe negociues në orët finale.
Arsyeja e gjashtë ishte presioni ushtarak paralel, që në vend se të ndihmonte kompromisin, duket se e ngurtësoi atë. Menjëherë pas dështimit të bisedimeve, Trump njoftoi bllokadë ndaj porteve iraniane, ndërsa Reuters dhe AP tregojnë se bisedimet zhvilloheshin nën hijen e krizës në Hormuz, mine-clearing, kërcënimeve reciproke dhe armëpushimit të brishtë. Kur negociatat zhvillohen nën kërcënimin e menjëhershëm të përshkallëzimit, secila palë ka nxitje të tregojë forcë për të mos u dukur e dobët. Kjo e ngushton hapësirën për kompromis, sidomos për Iranin, që nuk dëshiron të shihet si i detyruar nga presioni ushtarak amerikan.
Pra, në terma të ftohtë analitikë, negociatat dështuan sepse SHBA kërkoi një marrëveshje me kosto strategjike shumë të lartë për Iranin, ndërsa Irani kërkoi një marrëveshje me koncesione politike e gjeopolitike shumë të larta për SHBA-në. Hapësira e mesme nuk u gjet. Uashingtoni donte një Iran pa pasurim uraniumi për dekada dhe pa stok të ndjeshëm bërthamor; Teherani donte sanksione më të lehta, njohje të rolit të tij në Hormuz, para të zhbllokuara, kompensim dhe më pak presion ushtarak rajonal. Kjo është më shumë se diferencë negociuese; është ndarje mbi rendin e sigurisë në Lindjen e Mesme.
Në mënyrë sintetike: negociatat dështuan kryesisht për tre arsye — SHBA kërkoi kufizime shumë të ashpra bërthamore, përfshirë moratorium të gjatë dhe dorëzim të uraniumit të pasuruar; Irani kërkoi heqje sanksionesh, kompensime, asete të ngrira dhe koncesione mbi Hormuzin; ndërsa mosbesimi i thellë dhe presioni ushtarak paralel i bënë të papajtueshme këto pozicione.
