Sunday, 01 February 2026 22:07
Nga Samuel Laze
Në vitin 1899, në librin “Abetarja shqip” apo “Elifba-i lisan-i Arnavudi” të botuar nga “Përlindia e Shqipëtarëve” gjendet si tekst ilustrues një këngë kushtuar Pashait të njohur të Shkodrës, Karamahmut Pashë Bushatlliut. Kjo abetare është përgatitur me qëllimin që t’ju mësonte shqiptarëve ta shkruanin gjuhën shqipe me gërma latine. Këtë fakt e tregon shumë qartë përmbajtja e këtij libri, në të cilin kriter bazë është gjuha shqipe e shkruar me harfet e Kur’an-i Qerimit, ndërsa në krahun tjetër paraqiten gërmat latine, mësimi i së cilave është objektivi përfundimtar që synohet të arrihet.
***
Kanga e Kara-Mahmudit
Ky oxhaku i kapedanit
Kudo ven i ban murad
Me hidajet të Rrahmanit
Meleqet i vijn’ imdat
Mahmud Pasha sokol me fletë
Mashallah ky si azgani
Se në tabe duvel vet
Ç’i dha topit e havanit
Shkodra në kam’ u çu
Aman pasha tu bamshim kurban
Kemi ra nër kamët e tua
Ilia thotë jam krail vetë
E kërkën un’ nuk kam frikë
Edhe Popin e kam gjetë
Me ba luftë me Devletit
Pasha kërkoi vilajetet
Kush e ban vedin feda
Në Shkodër tonë dy vetë janë gjetë
Me mar’ harxh në Shqah
Haberi vajti në Shkodër
Thanë se e preu Dani Ilin
Me lodra i dolën përpara
Si ta merrte Rumelinë
Ju bejlerë e agallarë
Jallah dalshi selamet
Ju ma paçi faqen e bardhë
Allahut amanet
Tabak e terzi sa jeni
Me namaz me ibadet
Me i ba dua borxh e kemi
Se i shtohet ymr-i devlet
Edhe pse kjo është një këngë popullore, në ditët e sotme, për shkak të masakrës së kryer ndaj gjuhës shqipe shumë fjalë janë fshirë nga kujtesa kolektive dhe "faji" i vetëm i këtyre fjalëve është se janë me burim nga Kur'ani. Abrogimi i tyre është realizuar me synimin për të shkëputur lidhjen psikologjike dhe shpirtërore të shqiptarëve me Kur'anin. Më poshtë po paraqesim shpjegimin e përafërt të këtyre fjalëve:
1. Murad: diçka që pritet të realizohet duke e dëshiruar duke e shpresuar * rezultat apo objektiv që synohet të arrihet *lutje, kërkesë apo dëshirë e fortë
2. Hidajet: vërtetësi, të qenurit mysliman, ta dish të shtrembërën të shtrembër dhe hakun hak, të ndjekësh rrugën e duhur, të largohesh nga rruga e gabuar
3. Rrahman: Është një prej emrave të Allahut (esma-i hysna). Përkthimi i emrave të Zotit është i pamundur por nëpërmjet tefsireve dhe shpjegimeve gjithëseili mund t’i perceptojë këto emra në bazë të nivelit dhe kapacitetit që ka.
4. meleq: Krijesa të pafajshme, me natyrë të pastër të krijuara nga nuri 2. njeri me sjellje shumë të mirë (Te shkronjat e Kur’an-it ekzistojnë dy “k”, njëra “kef” e cila lexohet butësisht dhe tjetra “kaf” e cila lexohet fortë. Në shqipen me gërma latine për shkronjën “kef” është përdorur shkronja “q” psh. qatip, meleq, qemal etj.. dhe për shkronjën “kaf” është përdorur shkronja “k” psh. kalem… shih. shkrimet e hfz. Ali Korçës, Vehbi Dibrës …
5. imdad: të arrish në ndihmë, përdoret edhe si shprehje për të kërkuar ndihmë, fuqi që dërgohet për ndihmë 2. të zgjatësh afatin, të japësh më shumë kohë
6. Devlet: Organizim politik, moral, administrativ, legjislativ në një njësi territoriale me kufij të caktuar
7. Feda: të japësh çdo gjë për një kauzë apo synim të caktuar
8. Selamet: të shpëtosh nga një rrezik, të jesh në siguri, të shpëtosh nga frikërat dhe të këqijat 2. të vdesësh me iman 3. vërtetësi, saktësi, të jesh i shëndetshëm, etj…
9. ibadet: të punosh për Zotin, të jesh rob i Zotit, të punosh në realizimin e urdhëresave dhe ndalesave hyjnore. Ibadetet janë dy lloje ; personale dhe sociale
Fotot e “Elifba-i lisan-i Arnavudi” prej nga është marrë kënga kushtuar Mahmud Pashë Bushatlliut:
