Irani pranë luftës? Trump shqyrton goditjet e mundshme, diplomatët paralajmërojnë pasoja
Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, po shqyrton një sërë opsionesh ndaj Iranit, përfshirë goditje të synuara kundër forcave të sigurisë dhe figurave drejtuese, me synimin për të nxitur protestuesit dhe për të krijuar kushte për përmbysje politike, kanë bërë të ditur disa burime. Ndërkohë, zyrtarë izraelitë dhe arabë vlerësojnë se fuqia ajrore, e vetme, nuk është e mjaftueshme për të rrëzuar sundimin klerikal në Teheran.
Dy burime amerikane të njohura me diskutimet thanë se Trump synon të krijojë terrenin për “ndryshim regjimi”, pas shtypjes së përgjakshme të protestave mbarëkombëtare më herët këtë muaj, ku mbetën të vrarë mijëra persona. Sipas tyre, presidenti po shqyrton goditje ndaj komandantëve dhe institucioneve që Uashingtoni i konsideron përgjegjës për dhunën, me qëllim që protestuesit të fitojnë besimin se mund të marrin nën kontroll ndërtesa qeveritare dhe struktura sigurie. Megjithatë, Trump nuk ka marrë ende një vendim përfundimtar mbi kursin e veprimit, përfshirë mundësinë e ndërhyrjes ushtarake.
Një burim tjetër amerikan tha se në tavolinë janë edhe skenarë shumë më të gjerë, të konceptuar për ndikim afatgjatë, përfshirë goditje ndaj raketave balistike iraniane që mund të arrijnë aleatët e SHBA-së në Lindjen e Mesme, apo ndaj programeve të pasurimit bërthamor. Irani, sipas një burimi, ka refuzuar vazhdimisht të negociojë kufizime mbi raketat, të cilat i konsideron si mjetin kryesor të parandalimit ndaj Izraelit.
Dislokimi i një aeroplanmbajtëseje amerikane dhe anijeve mbështetëse në Lindjen e Mesme këtë javë ka zgjeruar ndjeshëm kapacitetet ushtarake të SHBA-së, ndërsa Trump ka paralajmëruar vazhdimisht ndërhyrje për shkak të shtypjes së protestave në Iran. Reuters ka folur me më shumë se një duzinë burimesh për këtë pasqyrë të diskutimeve me rrezik të lartë mbi hapat e ardhshëm të Uashingtonit.
Katër zyrtarë arabë, tre diplomatë perëndimorë dhe një burim i lartë perëndimor, qeveritë e të cilëve janë informuar mbi diskutimet, shprehën shqetësimin se goditjet amerikane, në vend që të mobilizojnë popullsinë, mund të dobësojnë më tej një lëvizje protestash tashmë të tronditur nga shtypja më e përgjakshme që nga Revolucioni Islamik i vitit 1979. Alex Vatanka, drejtor i Programit për Iranin në Institutin e Lindjes së Mesme, tha se pa dezertime masive ushtarake, protestat në Iran mbeten “heroike, por të tejkaluara në fuqi ushtarake”.
Trump u bëri thirrje autoriteteve iraniane të ulen në tryezën e negociatave për armët bërthamore, duke paralajmëruar se çdo sulm i ardhshëm amerikan do të ishte “shumë më i keq” se bombardimet e qershorit ndaj objekteve bërthamore. Ai i përshkroi forcat detare amerikane në rajon si një “armadë” që po lundron drejt Iranit.
Një zyrtar i lartë iranian i tha Reuters se vendi po “përgatitet për një përballje ushtarake, ndërsa njëkohësisht po shfrytëzon kanalet diplomatike”, por se Uashingtoni nuk po tregon hapje ndaj diplomacisë. Nga ana tjetër, një zyrtar amerikan vlerësoi se dobësia aktuale e regjimit e inkurajon Trumpin të rrisë presionin dhe të kërkojë një marrëveshje për denuklearizimin. Misioni i Iranit në OKB deklaroi se Teherani është i gatshëm për dialog “mbi bazën e respektit dhe interesave të ndërsjella”, por do të mbrohet “si kurrë më parë” nëse shtyhet drejt konfrontimit.
Zyrtarë izraelitë theksuan se sulmet ajrore nuk mjaftojnë për të rrëzuar Republikën Islamike, nëse ky është objektivi. “Nëse do të rrëzosh regjimin, duhet të vendosësh trupa në terren,” tha një zyrtar izraelit, duke shtuar se edhe nëse do të vritej Udhëheqësi Suprem Ali Khamenei, Irani “do të ketë një udhëheqës të ri që do ta zëvendësojë”.
Sipas vlerësimeve të inteligjencës amerikane, kushtet që çuan në protesta vazhdojnë të dobësojnë qeverinë iraniane, por pa çarje madhore në strukturat e pushtetit. Ndërkohë, analistë dhe diplomatë paralajmërojnë se një tranzicion i nxitur nga presioni i jashtëm mund të forcojë Gardën Revolucionare dhe të thellojë paqëndrueshmërinë rajonale.
Në moshën 86-vjeçare, Khamenei është tërhequr nga qeverisja e përditshme dhe besohet se qëndron në lokacione të sigurta, ndërsa menaxhimi praktik i shtetit është zhvendosur drejt figurave të lidhura me Gardën Revolucionare Islamike. Megjithatë, ai ruan autoritetin përfundimtar mbi luftën, trashëgiminë e pushtetit dhe strategjinë bërthamore, duke e bërë ndryshimin politik jashtëzakonisht të vështirë.
Zyrtarë në Lindjen e Mesme paralajmërojnë se kolapsi i Iranit mund të ketë pasoja rajonale të rënda, nga flukset e refugjatëve te ndërprerja e furnizimeve energjetike në Ngushticën e Hormuzit. “Shtetet e Bashkuara mund të shtypin këmbëzën,” tha një burim arab, “por nuk do të jetojnë me pasojat. Ne do të jetojmë.”
Vatanka paralajmëroi se rreziku më i madh është fragmentimi i Iranit në një “Siri në fazat e hershme”, me territore rivale që luftojnë për pushtet dhe burime.