A po kalon lufta në botën e teknologjisë? – Irani kërcënon gjigantët amerikanë, triliona dollarë në rrezik
Kërcënimet e IRGC që synojnë kompanitë kryesore teknologjike amerikane kanë ngritur shqetësime mbi sigurinë e infrastrukturës digjitale në rritje të shpejtë të Gjirit, duke vënë në rrezik investime me vlerë triliona dollarë.
“Iranianët po përpiqen të godasin industrinë e teknologjisë, zemrën simbolike të bashkëpunimit SHBA-Gjiri,” thotë studiuesi i Carnegie, Sam Winter-Levy.
Siguruesit, bordet e kompanive dhe planet e infrastrukturës duhet tani të marrin në konsideratë kërcënimet fizike, thotë studiuesi Lukasz Olejnik.
Rritja e Gjirit si një qendër globale teknologjike po përballet me një kërcënim në rritje pasi postime të shpërndara në kanale të lidhura me Gardën Revolucionare Islamike të Iranit (IRGC) përmendën kompanitë kryesore amerikane të teknologjisë në rajon si objektiva të mundshëm.
Deklarata, e shpërndarë në kanale Telegram të lidhura me IRGC, renditi 18 kompani, përfshirë Cisco, Intel, Oracle, Microsoft, Apple, Google, Meta, IBM, Nvidia, Tesla, Boeing dhe kompaninë e inteligjencës artificiale me bazë në Abu Dhabi, G42.
Ajo i akuzoi këto kompani se po mundësojnë atë që e cilësoi si “operacione terroriste” izraelite dhe amerikane përmes teknologjive të informacionit dhe inteligjencës artificiale, duke i shpallur ato “objektiva legjitime”.
Deklarata paralajmëroi se kompanitë e përfshira do të përballen me hakmarrje për sulmet ndaj objektivave iraniane dhe u bëri thirrje punonjësve të largohen nga vendet e punës, duke vendosur një afat deri në orën 20:00 sipas kohës së Teheranit (16:30 GMT) të mërkurën.
Me kalimin e këtij afati, vëmendja është zhvendosur drejt kuptimit të këtyre kërcënimeve për konfliktin dhe për infrastrukturën digjitale në zgjerim të shpejtë të Gjirit.
“Iranianët po përpiqen të rrisin kostot për SHBA-në dhe Gjirin për t’i detyruar të ndalin operacionet e tyre,” tha Sam Winter-Levy, studiues në Programin e Teknologjisë dhe Çështjeve Ndërkombëtare në Carnegie Endowment for International Peace, për Anadolu.
“Ata po përpiqen të godasin industrinë e teknologjisë, zemrën simbolike të bashkëpunimit SHBA-Gjiri.”
Cilat investime teknologjike amerikane janë në rrezik?
Kompanitë kryesore amerikane të teknologjisë kanë investuar fuqishëm në Gjirin Persik, duke ndërtuar një rrjet në rritje të shpejtë të qendrave të të dhënave, shërbimeve cloud dhe infrastrukturës së inteligjencës artificiale.
Rajoni është bërë tërheqës për shkak të aksesit në energji dhe kostove relativisht të ulëta të energjisë elektrike, duke e pozicionuar si një qendër teknologjike globale në zhvillim. Sipas New York Times, triliona dollarë investime të planifikuara janë tani në rrezik.
Disa projekte të mëdha tregojnë se çfarë është në lojë.
Kompanitë si Cisco, OpenAI, Oracle dhe Nvidia janë të përfshira në kampusin e planifikuar të qendrës së të dhënave Stargate UAE, që pritet të jetë projekti më i madh i këtij lloji jashtë Shteteve të Bashkuara.
Me një kosto të vlerësuar prej 30 miliardë dollarësh, kompleksi prej 26 kilometrash katrorë pritet të hyjë në funksion këtë vit.
Oracle tashmë operon rajone cloud – grupe lokale të qendrave të të dhënave që ruajnë të dhëna dhe ofrojnë shërbime digjitale pranë përdoruesve – në Abu Dhabi dhe Dubai, si pjesë e shtyllës kurrizore të shërbimeve digjitale publike dhe private, si dhe në Jeddah dhe Riad.
Në vitin 2024, Google njoftoi një partneritet me entitete saudite për të zgjeruar praninë e saj cloud dhe për të rritur kapacitetet e inteligjencës artificiale, përfshirë plane për një qendër të madhe AI të mbështetur nga një investim i përbashkët prej 10 miliardë dollarësh me fondin sovran të Arabisë Saudite. Një vit më parë, ajo kishte hapur rajone cloud në Arabinë Saudite dhe Katar.
Microsoft gjithashtu ka zgjeruar praninë e saj në rajon, duke njoftuar një investim prej 1.5 miliardë dollarësh në kompaninë G42 në Abu Dhabi në vitin 2024, pasi kishte hapur një rajon cloud në Katar në vitin 2022.
Nvidia po ndërton infrastrukturë të inteligjencës artificiale në Arabinë Saudite në partneritet me entitete lokale, përfshirë HUMAIN, duke zhvilluar “fabrika AI” me kapacitet deri në 500 megavat dhe të fuqizuara nga qindra mijëra çipe të avancuara.
Ndërkohë, Amazon Web Services (AWS) ka njoftuar plane për të investuar mbi 5.3 miliardë dollarë për të krijuar një zonë të re AI me infrastrukturë të specializuar në Arabinë Saudite.
AWS tashmë operon struktura në Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Bahrein, disa prej të cilave janë prekur nga lufta.
Më 2 mars, kompania tha se dy qendra të saj të të dhënave në Emiratet e Bashkuara Arabe dhe një në Bahrein pësuan dëmtime fizike nga sulmet me dronë, duke shënuar rastin e parë të njohur të goditjes së infrastrukturës cloud komerciale gjatë veprimeve ushtarake.
Të mërkurën, Financial Times raportoi se një tjetër sulm dëmtoi operacionet cloud të Amazon në Bahrein.
Pasojat e mundshme të sulmeve mbi infrastrukturën teknologjike të Gjirit
Deri së fundmi, sulmet fizike ndaj qendrave të të dhënave dhe infrastrukturës cloud nuk konsideroheshin seriozisht si rrezik, tha eksperti i pavarur Lukasz Olejnik për Anadolu.
“Tani ato nuk janë më teorike dhe do të mbeten të tilla, përveç nëse arrihen marrëveshje afatgjata ose zhvillohen teknologji të reja,” tha ai, duke shtuar se siguruesit, bordet e kompanive dhe planifikuesit e infrastrukturës duhet t’i trajtojnë këto kërcënime si reale.
Qendrat e të dhënave janë veçanërisht të cenueshme për shkak të varësisë nga energjia e pandërprerë, ftohja dhe lidhja, tha Winter-Levy, duke i cilësuar ato si “objektiva të lehta”.
“Nëse iranianët godasin sistemet e ftohjes ose furnizimin me energji, mund të nxjerrin jashtë funksionit një të gjithë objektin, duke shkaktuar ndërprerje të mëdha,” tha ai, duke paralajmëruar se edhe ndërprerjet e shkurtra mund të shkaktojnë humbje me vlerë miliona dollarë.
Ndikimi ekonomik mund të shfaqet në dy nivele, duke filluar me ndërprerjet e menjëhershme të shërbimeve. Kompanitë që varen nga infrastruktura cloud në Gjirin Persik mund të humbasin aksesin në aplikacione, të dhëna dhe sisteme pagesash, duke prekur sektorë si bankat, logjistika dhe shërbimet digjitale.
Në plan afatgjatë, incidente të tilla rrezikojnë të minojnë pozicionin e Gjirit si një qendër e sigurt dhe e besueshme për të dhënat globale.
“Vendet e Gjirit kanë shpenzuar vite dhe miliarda dollarë për t’u paraqitur si vende të sigurta dhe të qëndrueshme për të dhënat e botës,” tha Winter-Levy. “Ky imazh tani është shumë më i vështirë për t’u mbajtur.”
“E gjithë kjo do të rrisë kostot për Gjirin për të tërhequr biznes,” shtoi ai.
Çfarë do të thotë shënjestrimi i kompanive teknologjike për luftën?
Sipas analistëve, këto kërcënime tregojnë një ndryshim më të gjerë strategjik.
“Irani po sinjalizon se nuk bën dallim mes funksioneve civile dhe ushtarake të kompanive amerikane,” tha Winter-Levy.
“Nga këndvështrimi i Teheranit, një kompani që ofron shërbime cloud për Pentagonin dhe për një bankë në Dubai është një objektiv i vetëm, jo dy entitete të ndara.”
Lista e kompanive të përmendura në deklaratë e përforcon këtë qasje, duke përfshirë ofrues cloud si AWS dhe Oracle, kontraktorë të mbrojtjes si Boeing dhe Palantir, institucione financiare si JP Morgan dhe kompani industriale si General Electric.
“Ka një logjikë përtej hakmarrjes,” tha Winter-Levy.
“Duke kërcënuar të gjithë spektrin e pranisë tregtare perëndimore në Gjirin Persik, Irani po rrit koston e marrëdhënies ekonomike SHBA-Gjiri.”