A po vjen fundi i Patriotëve? Kostot, vonesat dhe deamerikanizimi i mbrojtjes evropiane
Konflikti në Lindja e Mesme po riformëson ndjeshëm strategjitë ushtarake dhe balancat e sigurisë globale, duke vënë në pikëpyetje efektivitetin dhe koston e sistemeve moderne të mbrojtjes.
Nga njëra anë, presidenti amerikan Donald Trump ka lëshuar sinjale për një tërheqje të mundshme të SHBA-ve nga NATO, ndërsa nga ana tjetër konfliktet e zgjatura dhe kostot në rritje po shtyjnë vendet evropiane të rishikojnë varësinë e tyre nga teknologjia ushtarake amerikane. Komisioneri i parë i BE-së për Mbrojtjen dhe Hapësirën, Andrius Kubilius, ka paralajmëruar se Evropa duhet të reduktojë varësinë nga sistemet amerikane të mbrojtjes ajrore. Ai theksoi se industria amerikane nuk është në gjendje të prodhojë mjaftueshëm raketa për të mbuluar njëkohësisht nevojat në Evropë dhe në Lindjen e Mesme.
Sipas tij, gjatë përplasjeve të fundit në Gjirin Persik janë konsumuar qindra raketa interceptuese të sistemit Patriot, me një ritëm që tejkalon prodhimin vjetor të SHBA-së. Shenjat e para të kësaj zhvendosjeje strategjike janë të dukshme. Zvicra po rishikon vendimin për blerjen e sistemit Patriot për shkak të vonesave në dorëzim, ndërsa Polonia ka refuzuar të dërgojë një bateri të këtij sistemi në Lindjen e Mesme. Ndërkohë, raportimet për zhvendosjen e sistemeve Patriot nga baza në Gjermania drejt vendeve si Turqia dhe Arabia Saudite kanë ngritur shqetësime për boshllëqe në mbrojtjen e krahut lindor të NATO-s.
Në këtë klimë, Bashkimi Evropian po shtyn përpara zhvillimin e alternativave vendase, si sistemi SAMP/T (Mamba), i cili konsiderohet si alternativa kryesore ndaj Patriot. Versioni i ri i këtij sistemi pritet të vihet në përdorim deri në fund të vitit 2026. Gjigantë të industrisë si MBDA dhe Diehl Defence po shtojnë prodhimin e raketave, ndërsa BE synon të financojë masivisht këtë sektor për të rritur autonominë strategjike.
Një nga mësimet kryesore të luftës moderne është disproporcioni midis kostos së armëve. Sistemet si Patriot, që kushtojnë miliona dollarë për çdo raketë interceptuese, po përdoren gjithnjë e më shpesh për të neutralizuar dronë të lirë. Kjo ka ngritur pikëpyetje të mëdha mbi qëndrueshmërinë ekonomike të këtyre sistemeve në konflikte afatgjata. Sistemi Patriot përdor radarë të avancuar për të zbuluar kërcënimet ajrore dhe për të lëshuar raketa interceptuese që shkatërrojnë objektivin përmes metodës “goditje për të vrarë”. Ai është pjesë e një mbrojtjeje shumështresore që përfshin edhe sisteme si THAAD, i cili operon në lartësi më të mëdha.
Zhvillimet e fundit tregojnë se “ombrella” mbrojtëse amerikane nuk është më e pakufizuar. Ndërsa rezervat e raketave po pakësohen dhe kërkesa globale rritet, Evropa po përballet me nevojën urgjente për të ndërtuar kapacitetet e veta. Sipas Kubilius, sfida nuk është më vetëm teknologjia, por aftësia për të prodhuar në masë për të përballuar një luftë të gjatë dhe rraskapitëse—një realitet i ri për sigurinë globale në vitin 2026.