VLEN shkrihet në një parti të vetme: bashkimi që synon të rishkruajë politikën shqiptare në Maqedoninë e Veriut
Koalicioni shqiptar VLEN ka formalizuar bashkimin në një subjekt të vetëm politik, duke kaluar nga një aleancë e pesë partive në një parti të vetme, me strukturë të unifikuar, drejtim të përbashkët dhe profil të deklaruar ideologjik të qendrës së djathtë.
Kongresi i Bashkimit, i mbajtur në Filharmoninë e Maqedonisë së Veriut në Shkup, në prani të rreth 850 delegatëve, u prezantua nga drejtuesit si një moment historik për shqiptarët në Maqedoninë e Veriut dhe si fillimi i një kapitulli të ri politik.
Ngjarja, e organizuar më 9 maj, në Ditën e Evropës, mblodhi figura të larta politike nga Maqedonia e Veriut, Kosova, Shqipëria dhe Lugina e Preshevës, duke i dhënë kongresit jo vetëm karakter partiak, por edhe simbolikë rajonale dhe politike.
VLEN u krijua si koalicion para zgjedhjeve presidenciale dhe parlamentare, duke bashkuar disa parti shqiptare opozitare në një front të përbashkët kundër dominimit të gjatë të BDI-së në kampin politik shqiptar. Pas hyrjes në qeveri si pjesë e shumicës parlamentare, drejtuesit e koalicionit nisën procesin e transformimit organizativ, me synimin që VLEN të mos mbetej vetëm aleancë zgjedhore, por të kthehej në një parti të qëndrueshme politike.
Kongresi i Shkupit e vulosi zyrtarisht këtë proces. Në pjesën punuese të kongresit u miratua modeli i ri organizativ dhe u zgjodhën strukturat drejtuese të subjektit të ri politik.
Një nga veçoritë më të rëndësishme të subjektit të ri është modeli me dy bashkëkryetarë, që synon të ruajë balancën mes komponentëve të ndryshëm të ish-koalicionit. Për bashkëkryetarë të VLEN-it u zgjodhën Izet Mexhiti, aktualisht kryetar i Komunës së Çairit dhe një nga figurat kryesore të lëvizjes, si dhe Bilall Kasami, kryetar i Komunës së Tetovës dhe lider historik i Lëvizjes BESA.
Për sekretar të përgjithshëm u emërua Bekim Sali, zëvendëskryeministër i parë dhe ministër për Çështje Evropiane. Ndërkaq, për nënkryetarë u emëruan Mimoza Musa dhe Bekim Qoku. Drejtuesit e VLEN-it theksuan se modeli me bashkëkryetarë nuk është imponuar, por është rezultat i diskutimeve të gjera mes subjekteve përbërëse.
Sipas Mexhitit, pas debateve të shumta është arritur në përfundimin se ky është modeli më funksional për ruajtjen e ekuilibrit të brendshëm politik.
Në një nga fjalimet më programore të kongresit, Bilall Kasami deklaroi se bashkimi nuk duhet të reduktohet në shkrirje teknike të partive, por duhet të krijojë një kulturë të re politike shqiptare. “VLEN nuk duhet të jetë thjesht bashkim partish. Nëse mbetet vetëm kaq, atëherë nuk kemi bërë asgjë”, tha Kasami.
Ai kërkoi një model të ri politik shqiptar, më të qetë, më serioz, më institucional dhe më të përgjegjshëm ndaj qytetarëve. Kasami kritikoi politikën që, sipas tij, “jeton nga zënkat”, duke theksuar se shqiptarëve u duhet një politikë që ndërton, planifikon dhe mendon përtej një mandati qeverisës.
Kasami shpalli publikisht edhe identitetin ideologjik të subjektit, duke deklaruar: “Ne jemi parti e qendrës së djathtë.” Sipas tij, VLEN mbështetet në vlera si familja, puna e ndershme, sipërmarrja, identiteti kombëtar, kultura dhe feja, por njëkohësisht edhe në shtetin modern, institucionet funksionale dhe drejtësinë e barabartë.
Kasami foli edhe për luftën kundër korrupsionit, duke deklaruar se “shteti nuk duhet të jetë plaçkë”. Ai kërkoi hetim për çdo abuzim me paranë publike dhe përgjegjësi për çdo keqpërdorim institucional.
Bashkëkryetari tjetër, Izet Mexhiti, e paraqiti bashkimin si përgjigje ndaj nevojës për ndryshim politik mes shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut. Ai tha se VLEN nuk është krijuar për një cikël zgjedhor, por për një fazë të re politike.
“VLEN-i nuk i ndau shqiptarët, por i bashkoi. Nuk e shpërndau fuqinë politike, por e përqendroi atë”, deklaroi Mexhiti. Ai foli për një periudhë të gjatë monopoli në kampin politik shqiptar dhe tha se bashkimi u bë i domosdoshëm pasi qytetarët kërkuan ndryshim.
Në fjalimin e tij, Mexhiti kritikoi indirekt modelin e vjetër politik, duke përmendur institucione të ngarkuara me skandale, raste të montuara politike, përdorim të drejtësisë për presion politik dhe një klimë stagnimi institucional. Sipas tij, VLEN lindi si përgjigje ndaj një sistemi që kishte humbur besimin qytetar.
Në fjalimin e tij, Bekim Sali e vendosi theksin te orientimi euroatlantik. “Mund të kemi alternativa për gjithçka, por integrimi evropian është orientim pa alternativa”, deklaroi ai.
Sali tha se bashkimi i VLEN-it dërgon një mesazh të qartë për unitet, përgjegjësi institucionale dhe orientim proevropian. Ai njoftoi gjithashtu se VLEN do të ndërtojë strukturë të organizuar në terren, me forume rinore dhe të grave, si dhe me përfshirje më të madhe të profesionistëve.
Një nga figurat kryesore të kongresit ishte kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, i cili mbajti një fjalim me tone rajonale dhe simbolikë të fortë evropiane. Kurti e lidhi kongresin me Ditën e Evropës, duke thënë se Evropa moderne u ndërtua mbi rrënojat e fashizmit, supremacisë dhe luftërave.
Ai paralajmëroi kundër nacionalizmit agresiv, relativizimit të historisë dhe politikave që ushqejnë urrejtje etnike. Kurti vlerësoi bashkimin e VLEN-it si shembull të rrallë pjekurie politike në një rajon ku zakonisht shihen ndarje dhe copëzime partiake.
Në fund të fjalimit, ai përdori një formulim simbolik që mori vëmendje të madhe: “Me këtë bashkim këtu sot në Shkup, po e dëshmoni që vlen. VLEN, vlen dhe VLEN-i ia vlen.”
Kurti foli edhe për bashkëpunimin Kosovë–Maqedoni e Veriut, duke përmendur sistemin kufitar “one-stop-shop”, projektin rrugor Bllacë–Shkup dhe rrugën strategjike Prizren–Tetovë.
Në kongres u miratuan pesë rezoluta politike, ndër të cilat më të rëndësishmet ishin rezoluta për gratë, rezoluta për të rinjtë dhe rezoluta për decentralizimin. Rezoluta për gratë kërkon 40 për qind përfaqësim të grave në proceset vendimmarrëse të partisë. Rezoluta për të rinjtë synon përfshirje më të madhe të rinisë dhe politika kundër largimit të të rinjve, ndërsa rezoluta për decentralizimin kërkon më shumë kompetenca dhe mjete financiare për komunat.
Një nga momentet më të rëndësishme të kongresit ishte deklarimi i hapur i profilit ideologjik. Për herë të parë, VLEN u definua publikisht si parti e qendrës së djathtë, me fokus në familjen, ekonominë e tregut, sipërmarrjen, identitetin kombëtar, decentralizimin, shtetin funksional, drejtësinë dhe luftën kundër korrupsionit.
Me bashkimin formal të pesë partive në një subjekt të vetëm, VLEN hyn në një fazë të re politike. Nëse deri dje funksiononte si koalicion me shumë qendra vendimmarrjeje, tash e tutje do të duhet të veprojë si një parti e vetme, me përgjegjësi të qarta politike dhe institucionale.
Kjo i jep VLEN-it më shumë peshë në qeveri dhe në kampin politik shqiptar, por njëkohësisht edhe më shumë përgjegjësi. Sfida kryesore mbetet nëse VLEN do të arrijë të shndërrohet realisht në një parti funksionale me identitet të vet politik, apo do të mbetet vetëm një bashkim formal i pesë subjekteve nën një emër të ri.
Pas 9 majit, testi i vërtetë për VLEN-in nuk do të jenë më fjalimet e kongresit, por mënyra se si do të qeverisë, si do të organizohet dhe nëse do të arrijë ta kthejë bashkimin politik në rezultate konkrete për qytetarët shqiptarë në Maqedoninë e Veriut.