SHPJEGIMI/ Grusht ndaj Kushtetutës? – Eksperti i njohur: Vjosa Osmani s’mund të shpërndajë Kuvendin
Kosova është futur në një krizë të re politike dhe kushtetuese pas dekretit të presidentes Vjosa Osmani për shpërndarjen e Kuvendit, një vendim që ish-kryetari i Gjykatës Kushtetuese, Enver Hasani, e ka cilësuar hapur si jokushtetues dhe të rrezikshëm për rendin institucional të vendit.
Në një intervistë për Radion Evropa e Lirë, Hasani deklaroi se presidentja nuk ka kompetencë kushtetuese për ta shpërndarë Kuvendin në mënyrë të njëanshme dhe se vendimi i saj përbën një uzurpim të kompetencave të parlamentit.
Sipas tij, Kushtetuta e Kosovës është e qartë: vendi funksionon në një sistem parlamentar, ku presidenti nuk ka të drejtë të shpërndajë parlamentin sipas vullnetit të tij, ndryshe nga sistemet presidenciale apo gjysmëpresidenciale.
“Kjo që ka bërë zonja Osmani është përpjekje për ndryshim të formës së pushtetit shtetëror dhe shndërrim të sistemit kushtetues nga parlamentar në sistem presidencial”, tha Hasani.
Thembra e Akilit e krizës: interpretimi i afateve kushtetuese
Në thelb të konfliktit politik që ka shpërthyer në Prishtinë qëndron një përplasje interpretimesh mbi Kushtetutën, konkretisht mbi afatet për zgjedhjen e presidentit dhe shpërndarjen e Kuvendit.
Presidentja Osmani është mbështetur te neni 86 i Kushtetutës, i cili përcakton se presidenti i ri duhet të zgjidhet jo më vonë se 30 ditë para përfundimit të mandatit të presidentit aktual. Duke qenë se mandati i saj përfundon më 4 prill, ajo ka argumentuar se situata krijon bazë për shpërndarjen e Kuvendit dhe për shpalljen e zgjedhjeve të reja.
Megjithatë, sipas Hasanit, ky interpretim është i gabuar.
Ai thekson se neni 86 është vetëm një rregull procedural, që nuk i jep askujt – përfshirë presidentin – të drejtën për të shpërndarë Kuvendin.
Sipas tij, neni që duhet të zbatohet në këtë situatë është neni 82 i Kushtetutës, i cili përcakton procedurën në rast të moszgjedhjes së presidentit.
Procedura kushtetuese që duhet të ndiqet
Hasani shpjegon se procedura për zgjedhjen e presidentit ka nisur tashmë më 5 mars, kur Kuvendi u mblodh me kuorum dhe filloi procesin me dy kandidatë.
Nga momenti i nisjes së kësaj procedure:
Kuvendi ka 60 ditë kohë për të zgjedhur presidentin
nëse brenda këtij afati nuk arrihet zgjedhja
Kuvendi shpërndahet automatikisht
dhe zgjedhjet parlamentare duhet të mbahen brenda 45 ditëve.
Sipas Hasanit, kjo është e vetmja rrugë kushtetuese.
“Nga sot e tutje janë 60 ditë për zgjedhjen e presidentit. Nëse nuk zgjidhet, atëherë Kuvendi shpërndahet automatikisht dhe shkohet në zgjedhje”, theksoi ai.
Dekreti mund të rrëzohet në Gjykatën Kushtetuese
Ish-kryetari i Gjykatës Kushtetuese beson se nëse dekreti i presidentes Osmani dërgohet për shqyrtim në Gjykatën Kushtetuese, ai do të anulohet, pasi sipas tij është “jokushtetues fund e krye”.
Në këtë rast, gjendja institucionale do të rikthehej në normalitet dhe do të vazhdonte afati kushtetues për zgjedhjen e presidentit.
Konsultimet me partitë, sipas Hasanit, janë “fiktive”
Hasani kritikoi edhe konsultimet që presidentja ka zhvilluar me partitë politike për caktimin e datës së zgjedhjeve.
Ai i cilësoi ato “fiktive dhe jokushtetuese”, duke argumentuar se ato synojnë të legjitimojnë një vendim që bie ndesh me Kushtetutën.
Sipas tij, partitë politike nuk duhet të marrin pjesë në një proces të tillë, pasi vetëm Kuvendi me dy të tretat e votave mund të vendosë për shpërndarjen e tij.
Rreziku i një precedenti të rrezikshëm
Hasani paralajmëron se situata e krijuar mund të ketë pasoja serioze për sistemin kushtetues të Kosovës.
Ai e konsideron këtë zhvillim një përpjekje për të mbrojtur interesa politike përmes rrugëve antikushtetuese, duke paralajmëruar se një precedent i tillë mund të destabilizojë institucionet e vendit.
“Kjo mund të çojë në kaos të mëtejmë dhe krijon precedent të rrezikshëm për rendin kushtetues. Kjo nuk duhet lejuar”, u shpreh ai.
Në këtë situatë, vendimi përfundimtar për krizën e re politike në Kosovë pritet të varet nga Gjykata Kushtetuese, e cila mund të përcaktojë nëse dekreti i presidentes është në përputhje me Kushtetutën apo jo.