302 milionë dollarët e SHBA: Marrëveshja sekrete, Ron Yeffet dhe pyetjet që qeveria nuk u përgjigjet
Ratifikimi me procedurë të përshpejtuar i huasë 302 milionë dollarëshe mes Shqipërisë dhe Shteteve të Bashkuara për modernizimin e Forcave të Armatosura ka hapur një debat që shkon përtej çështjes së mbrojtjes kombëtare. Marrëveshja u miratua vetëm me votat e mazhorancës, ndërsa teksti i saj u trajtua si dokument konfidencial, duke mos lejuar një debat të plotë parlamentar mbi kushtet financiare dhe përmbajtjen e saj.
Në aspektin strategjik, huaja është pjesë e programit amerikan Foreign Military Financing (FMF) dhe synon modernizimin e ushtrisë shqiptare sipas standardeve të NATO-s. Megjithatë, deri më sot nuk janë bërë publike norma e interesit, kostoja totale e huasë, kategoritë e pajisjeve që do të blihen dhe kontraktorët që do të përfitojnë nga fondet. Opozita ka ngritur gjithashtu pretendime se procedura e miratimit nuk respektoi afatet kushtetuese për shqyrtimin e projektligjit.
Pikërisht mungesa e transparencës ka nxitur spekulime mbi përfituesit e mundshëm të kësaj pakete. Në qendër të këtyre dyshimeve është emri i biznesmenit Ron Yeffet, i cili në vitin 2025 u bë bashkëpronar i kompanisë TIMAK. Kjo kompani kontrollon 80% të shoqërisë Timak Defence, krijuar së bashku me kompaninë shtetërore KAYO, me objekt prodhimin dhe integrimin e mjeteve të blinduara, sistemeve kundër dronëve dhe teknologjive të tjera ushtarake.
Megjithatë, deri tani nuk ekziston asnjë provë publike që huaja prej 302 milionë dollarësh lidhet drejtpërdrejt me Ron Yeffet, TIMAK apo Timak Defence. Programi amerikan FMF funksionon përmes sistemit Foreign Military Sales (FMS), ku fondet administrohen nga autoritetet amerikane dhe përdoren për pajisje e shërbime të miratuara nga SHBA-ja, jo si para që kalojnë lirshëm në dispozicion të qeverisë shqiptare. Kjo e bën të pamundur të thuhet, mbi bazën e dokumenteve publike, se fondet janë destinuar për ndonjë kompani të caktuar.
Megjithatë, kjo nuk përjashton mundësinë që kompani të lidhura me industrinë shqiptare të mbrojtjes të përfitojnë indirekt në faza të mëvonshme, përmes montimit lokal, mirëmbajtjes, nënkontratave, infrastrukturës ose bashkëprodhimit të pajisjeve. Pikërisht për këtë arsye, mungesa e informacionit mbi pajisjet që do të blihen dhe kontratat që do të lidhen pas ratifikimit ushqen dyshimet dhe kërkesat për më shumë transparencë.
Në muajt e fundit, disa media dhe figura politike kanë ngritur akuza se Ron Yeffet dhe kompanitë ku ai ka interesa po fitojnë një rol gjithnjë e më të madh në industrinë shqiptare të mbrojtjes, duke përmendur partneritetin me KAYO dhe kontrata të tjera të lidhura me sektorin. Këto pretendime ekzistojnë në debatin publik, por nuk janë prova se huaja amerikane është projektuar për të favorizuar Yeffetin ose kompanitë e tij.
Në fund, pyetja kryesore mbetet ende pa përgjigje: nëse marrëveshja është kaq strategjike për sigurinë kombëtare, pse nuk janë bërë publike të paktën kushtet financiare, kategoritë e pajisjeve dhe mekanizmat e kontraktimit? Derisa këto elemente të publikohen, nuk mund të provohet as skenari i favorizimit të kompanive të caktuara, por as të përjashtohet plotësisht mundësia e përfitimeve indirekte. Pikërisht kjo mungesë transparence është arsyeja pse debati mbi marrëveshjen vazhdon të mbetet i hapur.