Skandal i heshtur i armëve: Si teknologjia izraelite përfundoi në Riad dhe Doha, pavarësisht mungesës së marrëdhënieve diplomatike
Një raport i ri investigativ nga Haaretz, i mbështetur në dokumente kontratash dhe fotografi të analizuara, ka ndezur debat të gjerë mbi mënyrën se si teknologji të avancuara ushtarake izraelite kanë përfunduar në flotat ajrore të Katarit dhe Arabisë Saudite — dy vende që zyrtarisht nuk kanë marrëdhënie diplomatike me Izraelin.
Sipas hetimit, bëhet fjalë për një rrjet kompleks furnizimesh indirekte, ku kompani të industrisë së mbrojtjes në Izrael si Elbit Systems dhe Israel Aerospace Industries (IAI) kanë marrë pjesë në projekte ndërkombëtare të avionëve F-15 përmes kontraktorëve amerikanë, veçanërisht Boeing. Në këtë mënyrë, teknologjia ka kaluar kufijtë politikë pa u shfaqur si marrëveshje direkte mes shteteve.
Në qendër të raportit qëndron sistemi C-MUSIC, një pajisje e avancuar mbrojtjeje ajrore e prodhuar nga Elbit Systems, e projektuar për të neutralizuar raketat me rreze infra të kuqe. Sipas dokumenteve të cituara nga gazeta, ky sistem është instaluar në disa avionë të flotës mbretërore të Katarit, përfshirë edhe mjete të përdorura nga familja në pushtet. Fotografi të avionëve në fluturim dhe gjatë ndalesave ndërkombëtare, sipas Haaretz, tregojnë qartë praninë e kësaj teknologjie.
Raporti shkon më tej duke zbuluar edhe përfshirjen e kompanive izraelite në programet F-15 të Katarit dhe Arabisë Saudite. Në rastin e Katarit, bëhet fjalë për kontrata nënshkruese me vlerë qindra milionë dollarë, të lidhura me furnizimin e helmetave luftarake me sistem shënjestrimi, syze nate dhe komponentë elektronikë për avionët F-15QA. Për Arabinë Saudite, dokumentet e cituara tregojnë furnizimin e qindra pajisjeve të njëjta për flotën e saj F-15SA, në kuadër të marrëveshjeve të mëdha me Boeing.
Ajo që e bën këtë histori veçanërisht sensitive është fakti se të gjitha këto zhvillime ndodhin në një hapësirë ku nuk ekzistojnë marrëdhënie zyrtare diplomatike, duke e zhvendosur bashkëpunimin nga politika në terrenin e industrisë ushtarake globale. Në këtë sistem, kontratat nuk lidhen direkt shtet më shtet, por kalojnë përmes rrjeteve të ndërmjetme ndërkombëtare, duke e bërë gjurmimin e destinacionit përfundimtar të teknologjisë shumë më të vështirë.
Sipas analizës së Haaretz, kjo krijon një realitet të ri strategjik në Lindjen e Mesme, ku armiqësitë politike dhe bashkëpunimi teknik ekzistojnë paralelisht. Ndërsa deklaratat zyrtare mbeten të ftohta dhe distancuese, në prapaskenë zhvillohet një qarkullim i avancuar i teknologjisë ushtarake që riformëson ekuilibrat e sigurisë në rajon.
Raporti ka hapur gjithashtu debat të fortë mbi transparencën e industrisë së armëve dhe rolin e ndërmjetësve ndërkombëtarë, ndërsa disa palë të përfshira kanë mohuar ose nuk kanë komentuar mbi gjetjet.
Në fund, ajo që mbetet është një tablo e ndërlikuar: një Lindje e Mesme ku kufijtë politikë janë të qartë në deklarata, por shumë më të mjegullt në tregun e teknologjisë ushtarake.