Kur padrejtësia digjet mbi tokë dhe qielli hesht: Surja el-Buruxh si përgjigje hyjnore ndaj gjenocidit dhe shtypjes
Ka çaste në histori kur njeriu nuk pyet më vetëm për politikën, për forcën apo për fatin, por pyet për vetë Zotin: Ku është mëshira e Allahut kur të pafajshmit masakrohen? Si mund të lejohet që e keqja të bjerë mbi njerëz të pambrojtur? Kjo është një nga pyetjet më të rënda që lindin përballë gjenocidit, shtypjes dhe padrejtësisë. Por Kur’ani nuk e lë besimtarin vetëm përballë kësaj errësire. Përkundrazi, ai i jep një sy tjetër për të parë realitetin. Dhe një nga suret që e trajton këtë me fuqinë më të madhe është Surja el-Buruxh.
Allahu e nis suren me betimin: “Pasha qiellin me yjësitë e tij.” Kjo hyrje nuk është thjesht poetike. Ajo është një çelës kuptimi. Sepse qielli, për syrin e zakonshëm, duket si një shpërndarje e çrregullt drite; por për atë që di të lexojë, ai është rend, shenjë, orientim. Edhe jeta ngjan kështu. Për njeriun e shkëputur nga shpallja, historia duket si kaos, si ngjarje pa bosht moral, si triumf i forcës mbi të drejtën. Por për besimtarin, bota nuk është e braktisur, ajo është nën mbikëqyrjen e Allahut. Kjo është një prej themeleve më të mëdha të akides islame: asgjë nuk ndodh jashtë dijes, urtësisë dhe sundimit të Allahut. Allahu thotë:“Asnjë fatkeqësi nuk godet në tokë apo në vetet tuaja, veçse është e shkruar në Libër (Leuhi Mahfudh) para se Ne ta sjellim atë.”
Kjo nuk e ul dhimbjen, por e nxjerr jetën nga absurdi.
Më pas surja na çon menjëherë tek “Dita e Premtuar”, pra Dita e Gjykimit. Dhe këtu qëndron një argument themelor fetar: në Islam, drejtësia nuk kufizohet nga afati i kësaj bote. Nëse kjo botë do të ishte fundi i vetëm, atëherë vërtet shumë krime do ta bënin ekzistencën të pakuptimtë. Por Allahu ka caktuar një ditë ku çdo e drejtë do t’i kthehet të zotit. Kjo është arsyeja pse besimtari nuk e mat fitoren vetëm me standardet tokësore. Allahu thotë: “Mos mendo se Allahu është i pavëmendshëm ndaj asaj që bëjnë zullumqarët. Ai vetëm ua shtyn deri në një ditë kur sytë do të mbeten të ngrirë.” Ky ajet e thyen iluzionin e tiranit: vonesa e ndëshkimit nuk është mungesë fuqie, por pjesë e urtësisë hyjnore.
Një tjetër argument i fuqishëm fetar në këtë sure është ideja e dëshmisë universale. Allahu përmend: “dhe dëshmuesin dhe atë për të cilin dëshmohet.” Në botën e pushtetit, krimineli përpiqet të fshijë provat, të heshtë dëshmitarët, të mbyllë kamerat, të vrasë gazetarët, të kontrollojë narrativën. Por në logjikën e Kur’anit, asgjë nuk humbet. Sepse nuk dëshmon vetëm njeriu dëshmojnë engjëjt, toka, gjymtyrët, koha, vetë hapësira ku është derdhur gjaku. Allahu thotë:
“Sot Ne ua vulosim gojët e tyre, e na flasin duart e tyre dhe dëshmojnë këmbët e tyre për atë që kanë vepruar.” Dhe thotë për tokën: “Atë ditë ajo do të tregojë lajmet e saj.” Kjo është një nga idetë më të jashtëzakonshme të teologjisë islame: krimi nuk zhduket vetëm se propaganda e mbulon, ai ruhet në arkivin e drejtësisë hyjnore.
Pastaj vjen zemra e sures: U shkatërrofshin njerëzit e hendekut!.” Këtu Kur’ani na jep një model të përsëritur historik: pushteti që djeg njerëz për shkak të besimit të tyre. Dijetarët kanë përmendur historinë e djaloshit, mbretit tiran dhe hendekut me zjarr, ku besimtarët u hodhën të gjallë sepse nuk hoqën dorë nga e vërteta. Kjo ngjarje nuk është thjesht një episod i së kaluarës, është një arketip kur’anor. Ajo na mëson se tirania nuk duron vetëm trupin e besimtarit, por as vetë ekzistencën e tij morale. Prandaj Allahu e përshkruan armiqësinë e tyre me saktësi të habitshme: “Ata i munduan besimtarët vetëm pse këta i besuan Allahut, të Plotfuqishmit, të Denjit për çdo lavd.”
Ky është një argument i madh fetar dhe sociologjik bashkë: shumë herë, dhuna nuk lind vetëm nga konflikti i interesave, por nga urrejtja ndaj vetë të vërtetës që mishëron viktima. Kur i shtypuri ruan dinjitetin, besimin, sabrin dhe refuzon të nënshtrohet shpirtërisht, ai bëhet akuzë e gjallë kundër tiranit. Kjo është arsyeja pse historia ka parë pushtete që nuk kënaqen vetëm me pushtimin e tokës, por kërkojnë edhe thyerjen e shpirtit.
Në këtë pikë, Islami sjell një kuptim shumë të thellë të sprovës. Fjala kur’anore fitneh këtu bart edhe kuptimin e djegies, të provimit në zjarr, si ari që pastrohet nga papastërtitë. Kjo na tregon se vuajtja e besimtarit, sado e rëndë, nuk është e zbrazët. Ajo mund të jetë ngritje në gradë, pastrim nga gjynahet, dëshmi e dashurisë së Allahut për robin e Tij. Profeti a.s ka thënë: “Nuk e godet muslimanin as lodhja, as sëmundja, as pikëllimi, as trishtimi, as dëmi, as mërzia, madje as gjembi që e shpon, veçse Allahu ia shlyen me të disa prej gjynaheve.” Dhe në një hadith tjetër: “Njerëzit më të sprovuar janë pejgamberët, pastaj më të mirët, pastaj më të mirët pas tyre.” Pra, sprova në vetvete nuk është provë e zemërimit të Allahut, por shenjë e përzgjedhjes.
Kjo është shumë e rëndësishme, sepse mendësia materialiste e kohës sonë e mat gjithçka me suksesin e dukshëm: kush mbijetoi, kush fitoi territor, kush kontrollon median, kush imponon forcën. Kurse Kur’ani e përmbys këtë logjikë. Ai na mëson se fitorja e vërtetë nuk është gjithmonë mbijetesa fizike, por ruajtja e së vërtetës deri në fund. Prandaj pas përmendjes së torturës dhe djegies, Allahu thotë: “Vërtet, ata që besuan dhe bënë vepra të mira do të kenë xhenete nën të cilat rrjedhin lumenj. Kjo është fitorja e madhe.” Jo fitorja e madhe propagandistike. Jo fitorja e përkohshme ushtarake. Por fitorja e madhe në peshoren e Allahut.
Një nga argumentet më prekëse fetare është edhe statusi i shehidit. Në logjikën njerëzore, i vrari është humbës; në logjikën kur’anore, ai mund të jetë fitimtari më i madh. Allahu thotë: “Mos i llogaritni të vdekur ata që janë vrarë në rrugën e Allahut. Përkundrazi, ata janë të gjallë te Zoti i tyre, duke u furnizuar.” Ky ajet nuk është vetëm ngushëllim, por riformulim i plotë i kuptimit të jetës dhe vdekjes. Me këtë kuptim, gjaku i të shtypurit nuk shuhet në baltë, ai ngrihet në një gradë që tirani nuk mund ta arrijë kurrë.
Surja el-Buruxh sjell edhe një tjetër ekuilibër mahnitës: mes drejtësisë dhe mëshirës. Allahu thotë se ata që i sprovuan besimtarët, nëse nuk pendohen, do të kenë dënimin e xhehenemit. Këtu qëndron madhështia e fesë: edhe pas krimeve monstruoze, dera e pendimit mbetet e hapur. Kjo nuk e relativizon të keqen; përkundrazi, tregon se mëshira e Allahut është më e gjerë se imagjinata njerëzore. Hasan el-Basriu ka thënë me habi për këtë ajet: shikoni këtë bujari: i dogjën miqtë e Allahut, e megjithatë Ai i thërret në pendim. Kjo e bën edhe më të rëndë fajin e tiranit që vazhdon me vetëdije në krim, sepse ai nuk po rebelohet vetëm kundër njeriut, por edhe kundër thirrjes së Allahut për kthim.
Dhe kur tirania vazhdon, vjen paralajmërimi: “Vërtet, ndëshkimi i Zotit tënd është i ashpër! Ky është një prej ajeteve më të frikshme për çdo zullumqar. Historia islame na mëson se Allahu nuk ka nevojë për armatat e botës për të rrëzuar perandoritë. Faraoni u mbyt me ujë. Themudi u shkatërrua me britmë. Ebreheja me zogj e gurë. Kjo do të thotë se mjetet e Allahut nuk i kufizon imagjinata jonë. Kur’ani thotë: “Askush nuk i di ushtritë e Zotit tënd përveç Atij.”
Pra, kur besimtari sheh arrogancën e pushtetit, ai nuk mashtrohet nga forca e dukshme, sepse e di se çdo regjim është i brishtë përpara vullnetit hyjnor.
Një dimension tjetër i rëndësishëm është se Allahu në këtë sure përmend emrin e Tij el-Vedud – Më i Dashuri, Më Meritori për tu dashur. Kjo është me të vërtetë e habitshme: në një sure që flet për djegie, gjenocid, torturë dhe tirani, Allahu flet edhe për dashurinë e Tij. Sikur të na thotë se sprova nuk është provë braktisjeje. Besimtari mund të kalojë nëpër flakë dhe prapë të jetë i rrethuar nga dashuria e Allahut. Kjo është një nga kundërpërgjigjet më të mëdha fetare ndaj dëshpërimit, pra dhimbja nuk është gjithmonë shenjë distance nga Zoti, nganjëherë është rruga drejt afërsisë më të madhe me Të.
Në planin sociologjik, surja na mëson edhe diçka tjetër: shoqëritë tiranike nuk mjaftohen duke ushtruar dhunë ato e normalizojnë atë. Prandaj Kur’ani i përshkruan shtypësit si të ulur pranë zjarrit, duke parë. Pra, jo vetëm si autorë të krimit, por edhe si spektatorë të tij. Kjo është shenja e degradimit moral të një shoqërie, kur vrasja bëhet spektakël, kur gjaku bëhet statistikë, kur viktima humbet fytyrën dhe shndërrohet në numër. Pikërisht aty shoqëria nuk ka humbur vetëm drejtësinë ka humbur edhe shpirtin.
Në fund, Surja el-Buruxh nuk na jep vetëm një shpjegim të vuajtjes, por një hartë besimi për të jetuar mes padrejtësive. Ajo na mëson se: padrejtësia nuk është provë e mungesës së Allahut, por e lirisë së përkohshme që u jepet njerëzve para gjykimit, se gjaku i të pafajshmëve nuk humbet, se durimi nuk është dorëzim, por qëndrim në të vërtetën, se shehidët nuk janë të humbur dhe se perandoritë mund të duken të pathyeshme, por para Allahut janë më të dobëta se një fije kashte.
Prandaj, kur besimtari lexon këtë sure, ai nuk gjen thjesht ngushëllim, ai gjen një vizion të tërë për historinë. Një vizion ku flaka e tiranit nuk është fjala e fundit. Fjala e fundit i përket Allahut. Dhe në atë fjalë, e vërteta nuk digjet kurrë.