Trump kërkon paqe para Kinës: ultimatumi për Iranin dhe pakti sekret që mund të mbyllë luftën
Presidenti amerikan Donald Trump ka sinjalizuar se lufta me Iranin mund të jetë pranë fundit, duke deklaruar se një marrëveshje është e mundur edhe përpara udhëtimit të tij në Kinë më 14–15 maj. Sipas raportimeve të Axios dhe Reuters, në tryezë është një memorandum mirëkuptimi me 14 pika, i cili mund të shërbejë si kornizë për negociata më të gjera mbi programin bërthamor iranian.
Plani parashikon pezullimin e pasurimit bërthamor nga Irani, heqjen e sanksioneve, rikthimin e lundrimit të lirë në Ngushticën e Hormuzit dhe, sipas vetë Trumpit, dërgimin e rezervave të uraniumit të pasuruar iranian në Shtetet e Bashkuara, si dhe zotimin e Teheranit për të mos operuar objektet e tij nëntokësore.
Irani, nga ana tjetër, nuk e ka pranuar ende propozimin. Zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme iraniane, Ismail Baghaei, tha se plani amerikan “është ende duke u shqyrtuar”, ndërsa Teherani pritet t’ua përcjellë qëndrimet e tij ndërmjetësuesve pakistanezë. Por brenda Iranit ka edhe tone të ashpra: Ebrahim Rezaei, zëdhënës i komisionit të sigurisë kombëtare në parlamentin iranian, e cilësoi propozimin amerikan një “listë dëshirash” dhe paralajmëroi se Irani “e ka gishtin te këmbëza” nëse SHBA-ja nuk tërhiqet. Pakistani, që po luan rol ndërmjetësues, thotë se po përpiqet ta kthejë armëpushimin në një fund të përhershëm të luftës.
Trump është shfaqur njëkohësisht optimist dhe kërcënues. Ai tha se SHBA-ja ka zhvilluar “bisedime shumë të mira me Iranin” dhe se shumica e njerëzve e kuptojnë qëllimin e tij për t’i mohuar Teheranit armët bërthamore. Por në të njëjtën kohë, paralajmëroi se nëse Irani nuk pranon marrëveshjen, “bombardimet fillojnë” dhe do të jenë “me intensitet shumë më të lartë se më parë”. Ai ka deklaruar gjithashtu se Operacioni “Epic Fury”, ofensiva fillestare SHBA-Izrael kundër Iranit, do të mbyllet nëse Teherani pranon kushtet. Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, tha se operacioni i ka përmbushur objektivat e tij.
Në qendër të krizës mbetet Ngushtica e Hormuzit, rruga ujore nga ku kalon rreth 20% e tregtisë botërore të naftës dhe gazit të lëngshëm. SHBA-ja ka pezulluar “Projektin Liri”, operacionin që synonte rikthimin e qarkullimit të naftës në Gjirin Persik, pas sinjaleve për përparim në negociata. Megjithatë, lundrimi mbetet i kufizuar dhe Komanda Qendrore amerikane njoftoi neutralizimin e një cisterne me flamur iranian në Gjirin e Omanit, që sipas saj po tentonte të thyente bllokadën. Garda Revolucionare iraniane ka lënë të kuptohet se ngushtica mund të rihapet nëse përfundojnë “kërcënimet e agresorëve”.
Ndërkohë, Izraeli mbetet i lidhur ngushtë me strategjinë amerikane ndaj Iranit. Kryeministri Benjamin Netanyahu tha se ka “koordinim të plotë” me Trumpin dhe se objektivi kryesor është heqja e materialit të pasuruar dhe çmontimi i kapaciteteve iraniane për pasurim. Tensionet janë zgjeruar edhe në Liban, ku Izraeli kreu sulmin e parë ndaj Bejrutit që nga armëpushimi i prillit, duke thënë se objektiv ishte një komandant i lartë i Hezbollahut. Pavarësisht përpjekjeve diplomatike, rajoni mbetet në një ekuilibër të brishtë: një marrëveshje mund ta ndalë luftën, por një refuzim nga Teherani mund të hapë fazën më të rrezikshme të përplasjes.