Irani godet çisternat dhe kërcënon botën me naftë 200 dollarë: Hormuzi kthehet në bombën ekonomike të luftës
Tre anije të tjera tregtare janë goditur në rajonin e Gjirit, duke rritur frikën se Irani po e shndërron Ngushticën e Hormuzit në armën më të fuqishme ekonomike të luftës. Sipas raportimeve ndërkombëtare, Garda Revolucionare iraniane tha se kishte hapur zjarr ndaj anijeve në Gjirin Persik, pasi ato dyshohet se nuk iu bindën urdhrave të saj. Sulmet erdhën në një moment kur tregjet globale sapo kishin nisur të stabilizoheshin pas zotimit të Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë për të hedhur në treg një sasi rekord rezervash strategjike.
Ngushtica e Hormuzit është një nga pikat më të ndjeshme të ekonomisë botërore. Përmes saj kaluan në vitin 2025 gati 20 milionë fuçi naftë në ditë, ndërsa kapacitetet alternative jashtë Gjirit janë shumë më të kufizuara, rreth 3.5 deri në 5.5 milionë fuçi në ditë përmes tubacioneve të Arabisë Saudite drejt Detit të Kuq dhe tubacionit të Emirateve drejt portit të Fujairah. Kjo do të thotë se çdo bllokim i zgjatur i Hormuzit nuk është thjesht problem rajonal, por kërcënim i drejtpërdrejtë për çmimet globale të energjisë, transportin, inflacionin dhe furnizimin me mallra bazë.
Përpjekjet iraniane për të kufizuar lëvizjen detare përfshijnë bllokimin praktik të rrugës ujore, kërcënimet ndaj anijeve tregtare, përdorimin e mjeteve detare ushtarake dhe rrezikun e minave detare. Në mars, The Guardian raportoi për tre anije tregtare të goditura në Hormuz, ndërsa SHBA-ja deklaroi se kishte shkatërruar 16 mjete iraniane të vendosjes së minave. Këto zhvillime e kanë kthyer Gjirin në një korridor lundrimi me rrezik të lartë, ku çdo tanker që tenton të kalojë mund të bëhet pjesë e përplasjes ushtarake.
Presioni u rrit edhe më shumë kur Irani paralajmëroi se çmimi i naftës mund të shkojë deri në 200 dollarë për fuçi. Mesazhi ishte i qartë: siguria e energjisë botërore, sipas Teheranit, varet nga siguria rajonale, dhe nëse Irani goditet, kostoja do të paguhet nga tregjet globale. Pikërisht për këtë arsye, Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë njoftoi lirimin më të madh të rezervave strategjike në historinë e saj, me 400 milionë fuçi naftë, në përpjekje për të frenuar panikun dhe për të mbajtur nën kontroll çmimet.
Megjithatë, frika në tregje mbetet e lartë. Disa vende të Gjirit kanë ulur eksportet ose po kërkojnë rrugë alternative, ndërsa Emiratet e Bashkuara Arabe kanë tentuar të nxjerrin fshehurazi naftë përmes Hormuzit me cisterna që fiknin transponderët, sipas Reuters. Të paktën katër tankerë kanë transportuar rreth 6 milionë fuçi naftë nga terminalet e Gjirit, duke treguar se prodhuesit rajonalë po marrin rreziqe të mëdha për të mbajtur gjallë eksportet në një zonë ku Irani po përpiqet të imponojë kontrollin e tij.
Në këtë fazë, strategjia iraniane duket se nuk synon vetëm dëmtimin e anijeve apo pengimin e disa dërgesave të veçuara. Synimi më i madh është krijimi i një efekti zinxhir: rritje e frikës në tregjet e energjisë, rritje e kostove të sigurimit detar, ngadalësim i transportit, presion mbi vendet importuese të naftës dhe detyrim i Perëndimit që të marrë parasysh koston ekonomike të luftës. Hormuzi, nga një korridor tregtar, është kthyer në levën kryesore të Iranit për të goditur ekonominë globale pa pasur nevojë të zgjerojë luftën në mënyrë frontale.