Strategu i heshtur që po trondit marrëdhëniet SHBA-Evropë
Në Washington, një emër që rrallë dëgjohet nga publiku po fiton ndikim të jashtëzakonshëm në politikën e jashtme të Shteteve të Bashkuara —Andy Baker, zëvendës këshilltar i sigurisë kombëtare në Shtëpinë e Bardhë. Ai luan një rol thelbësor në formësimin e strategjive që lidhen me aleatët evropianë dhe politikën transatlantike nën administratën e Presidentit Donald Trump dhe zëvendëspresidentit J.D. Vance. Edhe pse shumë pak njihet nga jashtë qarqeve diplomatike, Baker është quajtur nga kolegët si një “forcë e heshtur” pas qasjes gjithnjë e më konfrontuese të SHBA-së ndaj Bashkimit Evropian dhe NATO-s.
Andy Baker ka një biografi akademike të thellë — u rrit në një familje të klasës punëtore në Kaliforni, studioi histori në Universitetin e Kalifornisë, Berkeley dhe mori doktoraturë në marrëdhënie ndërkombëtare nga Universiteti i Oksfordit. Para se të hyjë në politikë të lartë, ai ka punuar si oficer i Shërbimit të Jashtëm të SHBA-së, duke shërbyer edhe në Afganistan dhe në selinë e NATO-s në Bruksel. Përvoja e tij në fushat ku politika amerikane dhe aleancat ndërkombëtare ndërthuren formoi pikëpamje skeptike mbi angazhimet ushtarake dhe rolin global të vendit, një perspektivë që ka filluar të ndikojë në linjën strategjike të administratës.
Gjë e pazakontë për Baker është ndikimi i tij i dukshëm në fjalimet dhe dokumentet kyçe të politikave të jashtme. Një moment i tillë ishte fjalimi i ashpër i zëvendëspresidentit Vance në Munich Security Conference në 2025, për të cilin Baker kishte kontribuar fort në draftimin e mesazhit. Ky fjalim kritikoi fort udhëheqësit evropianë për çështje si liria e fjalës dhe menaxhimi i përmbytjeve të emigracionit, duke ngritur dyshime për vlerat demokratike të Evropës dhe duke shkaktuar shqetësim në qarqet diplomatike të kontinentit.
Përtej fjalimeve, Baker ka pasur influencë edhe në dokumente strategjike të administratës, përfshirë Strategjinë Kombëtare të Sigurisë, e cila reflektonte një orientim të ri kritik ndaj zgjerimit të NATO-s dhe theksi u vu tek ideja se Evropa po largohet nga “identiteti perëndimor” dhe vlerat e mëparshme që i kanë lidhur aleatët. Bashkëpunëtorë brenda administratës e përshkruajnë atë si “intelektual në politikë të jashtme” — që harton teori dhe ide — krahas Robert Gabriel, i cili shihet si zbatuesi praktik i politikave.
Reagimet ndaj rolit të Baker ndryshojnë në qarqet ndërkombëtare: disa e shohin atë si një mendimtar të zgjuar që sjell perspektiva të reja në politikën e jashtme amerikane, ndërsa të tjerë evropianë shqetësohen se ai, së bashku me udhëheqës të tillë si Vance, nënvlerësojnë kërcënimet e sigurisë tradicionale dhe rrezikojnë tensione me aleatët. Ndërkohë që potenciali i tij për të formësuar politikën amerikane në vitet e ardhshme rritet — sidomos nëse fraksionet e tij ideologjike fitojnë terren — figura e Baker mbetet një puzzle kyç për ekspertët që mundojnë të parashikojnë drejtimin e marrëdhënieve transatlantike.