Nga Vlora në Bregun Perëndimor/ “Trashëgimia e gurëve” si shembull i një trashëgimie të gabuar
Historia e hebrenjve në Vlorë dhe Shqipëri tregon se komunitetet e vogla mund të kenë ndikim të madh në marrëdhëniet urbane, tregtare dhe a/morale të një vendi. Por nëse shohim më thellë, ajo histori na mëson edhe diçka tjetër, ndikimi kulturor, sado i fortë, nuk është i garantuar që të mbetet gjithmonë i shndritshëm. Nëse toka që e pret është e varfër shpirtërisht, farat e kulturës së huaj mund të shndërrohen në hije ose kaos. Dhe nëse kultura që mbillet humbet ndjeshmërinë, ajo mund të kthehet në arrogancë.
Vlora, dikur priti hebrenjtë sefardikë që sollën gjuhë, tregti, shkrim e dije, mundet të jetë një shembull i gjallë i ndikimit negativ 'të një pakice ndaj një shumice'. Ajo është zgjeruar në trup, por është tkurrur në shpirt. Në Vlorë diku gjuanin me gurë (fishekzjarre, plumba) për sherr, për inat, për “sport” si një pasqyrë e një boshllëku të brendshëm që nuk di më të komunikojë me fjalë. Dikur adoleshentët në mënyrë krejt të pa mend prisnin pemë të sapo vëna sikurse këta kolonë hebrenj bëjnë një veprim që nuk e kuptojnë.
Kjo pamje më ngjalli menjëherë diçka të njohur, një kujtim i vjetër, kur dikur udhëtoja me tren dhe sapo kalonim nëpër disa fshatra apo vendbanime të caktuara, të rinj që dilnin dhe na gjuanin me gurë. xhamat thyheshin, njerëzit ulërinin, teksa shihje ata të rinj në largësi të qeshnin nga 'kënaqësia'. Pamje identike me këtë të videos në Balata, të rinj të pa frymëzuar që ndjejnë kënaqësi kur is shkaktojnë dhembje të tjerëve.
Dhe atëherë e kuptova se “guri” është një gjuhë e përbashkët e njerëzve që kanë humbur gjuhën e brendshme. Ata që nuk kanë mend dhe as ndjenja, flasin me gurë. Gurët që bien nga lart mbi shtëpitë e njerëzve në Balata janë po aq trishtues dhe bosh sa gurët që dikur fluturonin në rrugët e Vlorës mbi makinat, kafshët, njerëzit etj . Janë të njëjtët gurë të shpirtit të mpirë, të palidhur me ndjesinë, me kujtesën, me njeriun.
Mos vallë këtë ndjeshmëri 'antike' e kemi peshqesh nga ata që ndoshta ditën të ndërtonin tregti dhe pasuri por nuk ditën të kontribuonin në përditshmërinë socio - kulturore të vendit mikpritës.
Treni i kujtesës sime ecën ende. Mbi shinat e vjetra, me xhama të plasaritur, ai bart historitë e atyre që dikur sollën diçka, por sot shohin në veprim trashëgiminë e atyre që nuk dinë më të dallojnë dritën nga hija. Dhe gurët… gurët s’janë më veçse zëvendësim i ndjeshmërisë humane nga e cila ata u zhveshën që me profetët tyre të parë.
https://www.facebook.com/share/r/14wXVXqW9sM/
Shenim: Ky shkrim është një analizë socio etnologjike pa pretendime historike apo gjeografike