Marrëveshja SHBA-Iran trondit Lindjen e Mesme, Izraeli dhe vendet e Gjirit druhen nga forcimi i Teheranit
Marrëveshja e nënshkruar mes Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe Iranit po konsiderohet nga mbështetësit e saj si një kthesë historike për Lindjen e Mesme, por në Izrael, në vendet e Gjirit dhe në disa qarqe politike libaneze ajo shihet si një zhvillim që mund ta forcojë ndjeshëm pozitën rajonale të Teheranit.
Presidenti amerikan Donald Trump dhe presidenti iranian Masud Pezeshkian firmosën marrëveshjen të mërkurën në Versajë, në margjinat e samitit të G7-ës. Ky është dokumenti i parë i nënshkruar drejtpërdrejt nga një president amerikan dhe një president iranian që prej Revolucionit Islamik të vitit 1979.
Marrëveshja i jep fund luftës që nisi më 28 shkurt dhe parashikon një armëpushim 60-ditor në të gjitha frontet, përfshirë Libanin. Gjatë kësaj periudhe pritet të zhvillohen negociata për një zgjidhje të përhershme, ku pjesë e diskutimeve do të jetë edhe programi bërthamor i Iranit.
Sipas mbështetësve të marrëveshjes, Uashingtoni dhe Teherani kanë përpara një mundësi të rrallë për të shmangur një luftë më të gjerë dhe për të hapur një fazë të re diplomatike. Irani, i goditur nga sanksionet dhe presioni ekonomik, ka interes të shmangë përshkallëzimin, ndërsa Trump nuk ka arsye politike për të hyrë në një konflikt të ri ushtarak.
Por në Izrael marrëveshja është pritur me alarm. Analistë izraelitë e cilësojnë atë si humbje strategjike, pasi sipas tyre nuk përmbush asnjë nga kërkesat kryesore të Tel Avivit. Dokumenti nuk vendos kufizime të qarta mbi programin bërthamor iranian, nuk parashikon çmontimin e objekteve bërthamore dhe nuk godet rrjetin e aleatëve të Iranit në rajon.
Për më tepër, marrëveshja shihet si njohje indirekte e Republikës Islamike nga Uashingtoni. Kritikët në Izrael argumentojnë se një luftë që synonte dobësimin ose përmbysjen e regjimit iranian përfundoi me legjitimimin e tij politik dhe diplomatik.
Zhvillimi konsiderohet goditje edhe për kryeministrin izraelit Benjamin Netanyahu, i cili prej vitesh e ka ndërtuar politikën e tij të sigurisë mbi kërcënimin iranian. Marrëveshja ekspozon kufijtë e ndikimit të tij mbi administratën amerikane dhe mund ta thellojë izolimin diplomatik të Izraelit.
Nëse marrëveshja zbatohet, Irani pritet të përfitojë nga ndalimi i luftës, lehtësimi gradual i sanksioneve, rifillimi i eksporteve të naftës dhe mundësia e financimeve të mëdha për rindërtim. Kjo do t’i jepte Teheranit hapësirë për të konsoliduar pozicionin e tij rajonal.
Në Liban, marrëveshja pritet të forcojë ndikimin e Iranit dhe të Hezbollahut. Përfshirja e Libanit në armëpushimin 60-ditor e vendos krizën libaneze brenda një kornize më të gjerë SHBA-Iran, duke lënë në plan të dytë bisedimet direkte mes Bejrutit dhe Izraelit.
Presidenti libanez Joseph Aoun ka paralajmëruar se Irani nuk mund të negociojë në emër të Libanit për çështje që lidhen me armëpushimin apo tërheqjen izraelite nga jugu i vendit. Megjithatë, burime pranë Hezbollahut e shohin kanalin SHBA-Iran si avantazh, pasi sipas tyre Uashingtoni dhe Teherani mund të ushtrojnë presion mbi aleatët përkatës për të arritur një zgjidhje.
Shqetësime të forta ka edhe në shtetet e Gjirit. Lufta dhe sulmet iraniane kanë lëkundur besimin e tyre te garancitë amerikane të sigurisë. Në këto vende po rritet bindja se Irani do të mbetet një fuqi rajonale e pashmangshme dhe se strategjia e konfrontimit mund të zëvendësohet nga kompromisi.
Megjithatë, jo të gjithë analistët e shohin marrëveshjen si kapitullim ndaj Teheranit. Disa ekspertë argumentojnë se ajo është rezultati më pak i keq pas viteve të presionit të dështuar ushtarak dhe ekonomik. Sipas tyre, alternativa do të ishte një luftë shumë më e gjerë, me pasoja shkatërruese për Gjirin dhe gjithë Lindjen e Mesme.
Tashmë testi kryesor mbetet zbatimi i marrëveshjes. Negociatat për programin bërthamor iranian, reagimi i vendeve të rajonit dhe sidomos qëndrimi i Izraelit do të përcaktojnë nëse kjo marrëveshje do të hapë një fazë stabilizimi apo do të kthehet në burim të ri tensioni.
Për momentin, bilanci politik duket i qartë: Irani del më i legjitimuar, Izraeli më i izoluar, ndërsa vendet e Gjirit përballen me nevojën për të rishikuar strategjinë e tyre të sigurisë në një rajon që po ndryshon me shpejtësi.