Samiti i Ankarasë, testi i madh i NATO-s: Trump kërkon që Evropa të mbrojë më shumë veten
Udhëheqësit e NATO-s po mblidhen në Ankara për një samit që pritet të shënojë një moment të rëndësishëm për të ardhmen e aleancës, në një kohë kur marrëdhënia e presidentit amerikan Donald Trump me NATO-n mbetet e tensionuar dhe e paqartë.
Trump ka kritikuar vazhdimisht aleatët evropianë, duke i akuzuar se përfitojnë nga mbrojtja amerikane pa kontribuar mjaftueshëm për sigurinë e tyre. Në Ankara, ai pritet të kërkojë rritje konkrete të shpenzimeve për mbrojtjen, ndërsa Uashingtoni po shqyrton edhe mundësinë e reduktimit gradual të pranisë ushtarake amerikane në Evropë. Sipas zyrtarëve amerikanë, qëllimi është që Evropa të marrë mbi vete një pjesë më të madhe të barrës së mbrojtjes kolektive.
Samiti zhvillohet në një sfond të ndërlikuar. Trump nuk u konsultua me aleatët e NATO-s përpara përfshirjes së SHBA-së në konfliktin me Iranin dhe më pas kritikoi disa prej tyre për mungesë gatishmërie për të ndihmuar në sigurinë e Ngushticës së Hormuzit. Po ashtu, deklaratat e tij të mëparshme për Groenlandën, territor i Danimarkës, shkaktuan shqetësim të fortë në aleancë, pasi ngritën pikëpyetje mbi kufijtë e angazhimit amerikan ndaj partnerëve të NATO-s.
Megjithatë, administrata Trump nuk po synon domosdoshmërisht shpërbërjen e NATO-s, por një riformatim të saj. Analistët e përshkruajnë këtë proces si një kalim drejt një “NATO 3.0”, ku Shtetet e Bashkuara ruajnë rolin politik dhe bërthamor, por Evropa merr më shumë përgjegjësi për mbrojtjen konvencionale të kontinentit. Sfida kryesore është nëse ky tranzicion mund të ndodhë pa krijuar boshllëqe të rrezikshme sigurie dhe pa dëmtuar besimin transatlantik.
Ukraina mbetet një nga çështjet më urgjente të samitit. Presidenti Volodymyr Zelensky pritet të takohet me Trumpin në margjinat e takimit, ku do të kërkojë më shumë mbështetje ushtarake, veçanërisht sisteme të mbrojtjes ajrore Patriot, në një kohë kur Rusia ka intensifikuar sulmet raketore. Për Kievin, suksesi i samitit nuk do të matet me deklarata politike, por me zotime konkrete për armë dhe mbrojtje ajrore.
Një tjetër temë e rëndësishme është Lindja e Mesme. Trump pritet t’u kërkojë aleatëve të NATO-s më shumë angazhim për sigurinë detare në Ngushticën e Hormuzit, ndërsa prania e samitit në Ankara nxjerr në pah edhe rolin në rritje të Turqisë si aktor kyç mes Evropës, Detit të Zi, Sirisë dhe Lindjes së Mesme.
Në thelb, samiti i Ankarasë nuk pritet të prodhojë një kthesë dramatike, por mund të formalizojë një transformim të madh: NATO po kalon nga një aleancë e dominuar nga garancia ushtarake amerikane drejt një modeli ku Evropa duhet të paguajë, të armatoset dhe të mbrojë më shumë veten. Pyetja që mbetet është nëse aleanca do të arrijë të përshtatet pa humbur unitetin që e ka mbajtur të fortë për më shumë se shtatë dekada.