E vërteta dhe gënjeshtrat për Islamin në Evropë
Islami nuk përbën ndonjë rrezik serioz. Por islamizmi dhe frika nga Islami po. PANIKU PËR ISLAMIN në Evropë po përhapet. Në disa vende evropiane, gjysma e popullsisë tashmë mendon se ai është i papajtueshëm me vlerat perëndimore. Më 6 shtator, partia populiste e djathtë Alternativa për Gjermaninë (AfD) mori 44% të votave në Saksoni-Anhalt, rezultati i saj më i lartë ndonjëherë në zgjedhje rajonale, duke paralajmëruar për “islamizimin” dhe duke premtuar dëbime me forcë. Po atë fundjavë në Britani, qindra persona me maska balaklava pushtuan Doverin, duke brohoritur “Ndaloni varkat” dhe “Krishti është Mbret”. Në Francë, thirrja e Marine Le Pen për të ndaluar shamitë islame në hapësirat publike mbështetet nga 60% e votuesve.
Ky obsesion ka zënë rrënjë edhe në Amerikë. Frika nuk lidhet më aq shumë me terroristët, siç ndodhte pas 11 shtatorit 2001, sesa me idenë e një komploti islamik për ta marrë Evropën nga brenda. Anëtarë të administratës Trump paralajmërojnë për një “zhdukje qytetërimore”.
Ky perceptim po dëmton marrëdhëniet transatlantike. Ai është gjithashtu i gabuar. Evropa nuk përballet me ndonjë marrje të pushtetit nga Islami, as me radikalizim masiv të myslimanëve dhe as me zhdukjen e kulturës së saj. Siç tregon raportimi ynë, ajo nuk ka “zona ku shteti nuk hyn”, sharia nuk po depërton gradualisht në legjislacionet kombëtare dhe askund nuk po ndodh ndonjë “zëvendësim i madh” demografik.
Rreziku i vërtetë për Evropën është tjetër: ekstremizmi i ushqyer nga islamizmi, pra bindja se shteti duhet të zbatojë parimet islame, dhe nga paranoja e së djathtës e ushqyer prej rrjeteve sociale. E majta e përkeqëson këtë duke mohuar kërcënimet modeste, por reale, që paraqet islamizmi. Të njëjtën gjë bëjnë edhe politikanët e qendrës, duke heshtur nga frika se mos akuzohen për racizëm. Kjo dinamikë mund t’i dëmtojë vërtet demokracitë liberale të Evropës, jo duke i zëvendësuar ato me një kalifat, por duke ngadalësuar integrimin dhe duke favorizuar politika që do t’u shkaktonin dëme afatgjata lirive të tyre.
Frikërat më ekstreme rrëzohen lehtësisht me fakte. Edhe pas emigrimit rekord nga vendet me shumicë myslimane, myslimanët përbëjnë sot vetëm 6% të popullsisë së Evropës, e cila numëron shumë më tepër se 500 milionë banorë. Megjithëse të sapoardhurit zakonisht kanë më shumë fëmijë se popullsia vendase, normat e lindshmërisë priren të afrohen brenda dy brezash. Kjo është shumë larg një “zhdukjeje qytetërimore”.
Në fakt, shumica e emigrantëve myslimanë duan të ndërtojnë jetën në vendin e tyre të ri, jo t’i imponojnë atij një version të shoqërive që sapo kanë lënë pas. Fëmijët e tyre priren të kenë rezultate më të mira në shkollë se prindërit e tyre. Në Britani, 67% e bangladeshasve që iu nënshtruan provimeve standarde në vitin 2021 ishin regjistruar në universitet deri në moshën 19-vjeçare, krahasuar me 38% të britanikëve të bardhë. Shumë myslimanë janë të përfshirë në politikën kryesore: mjafton të shihen ministrja e Brendshme e Britanisë dhe kryetari i Bashkisë së Londrës. Në aspekte të rëndësishme, qëndrimet e myslimanëve mund t’u ngjajnë atyre të evropianëve të tjerë. Në sondazhin që porositëm mes myslimanëve britanikë, gjetëm pak kundërshtim ndaj faktit që gratë të punojnë.
Çfarë po i kthen, atëherë, kaq shumë evropianë kundër Islamit? Shumë myslimanë mbajnë qëndrime joliberale. Në këtë numër raportojmë për vrasjen e një imami që deklaronte hapur se ishte homoseksual në Afrikën e Jugut. Në Britani, sondazhi ynë tregon se 52% e myslimanëve mendojnë se homoseksualiteti është i gabuar, ndërsa myslimanët e rinj, 41% e atyre nën 35 vjeç, kanë më shumë gjasa se më të moshuarit, 25%, të besojnë se dhuna mund të justifikohet nëse dikush fyen Profetin.
Të mbash pikëpamje shoqërisht konservatore nuk të bën në vetvete kërcënim. Disa nga mbrojtësit e Evropës në të djathtë janë po aq kundër homoseksualëve sa myslimanët që denoncojnë. Por disa prej këtyre qëndrimeve duhet t’i shqetësojnë liberalët, të cilët prej kohësh kanë supozuar se shoqëritë e hapura i bëjnë njerëzit gradualisht më tolerantë. Dhe kur shteti është tepër i dobët ose i frikësuar për t’u përballur me shkeljet e kryera nga pakicat, si në rastin kur banda burrash myslimanë abuzuan vajza të reja në disa qytete angleze, kjo shkakton me të drejtë zemërim.
Po aq i rëndësishëm është ngatërrimi i Islamit, një feje, me islamizmin, një ideologji politike. Islami nuk është problem. Islamizmi mund të jetë. Ndryshe nga xhihadistët e 11 shtatorit, shumica e islamistëve nuk mbështesin dhunën. Por shumë prej tyre praktikojnë atë që quhet “entryism”, pra depërtimin në institucione demokratike për të promovuar një agjendë joliberale. Grupe islamiste me lidhje të forta mund të lobojnë për ligje shumë të gjera kundër gjuhës së urrejtjes ose kundër programeve për luftimin e ekstremizmit. Rreziku kryesor i këtij depërtimi është lokal. Rrjete të vogla, por të organizuara mirë, mund të marrin kontrollin e një shkolle, një xhamie, një këshilli vendor ose një organizate bamirëse dhe t’i përdorin këto institucione për të penguar integrimin dhe për t’u imponuar konformitet fetar myslimanëve të tjerë që jetojnë aty pranë.
Shqetësimi për këta islamistë jo të dhunshëm është rritur mes shërbimeve të sigurisë evropiane. Në Francë, autoritetet shqetësohen për depërtimin e fshehtë të Vëllazërisë Myslimane. Një raport zyrtar i publikuar vitin e kaluar paralajmëroi se islamizmi, me kalimin e kohës, mund të kërcënojë rregullat laike dhe të drejtat e grave. Por kjo duket e pamundur. Ministria e Brendshme franceze vlerësoi se vetëm 139 nga 2,800 vende myslimane kulti kishin lidhje me Vëllazërinë.
Në vend të kësaj, viktimat kryesore janë myslimanët e tjerë. Gjysma e 12 zonave elektorale vendore në Blackburn, në veri të Anglisë, kanë mbi 60% popullsi myslimane; dy prej tyre kanë mbi 80%. Në zona të tilla, gratë mund të ndiejnë presion që t’ua lënë këshillave të sharias administrimin e jetës së tyre familjare. Myslimanët homoseksualë dhe liberalë përballen me frikësim. Myslimanët jokonformistë ankohen se autoritetet perëndimore, nga frika se mos duken raciste, nuk u ofrojnë atyre të njëjtën mbrojtje që u japin qytetarëve jomyslimanë.
Ka edhe dëme më të gjera. Islamistët nxisin antisemitizmin, veçanërisht lidhur me Gazën. Ata kërkojnë kufizime të lirisë së fjalës kur bëhet fjalë për bindjet e tyre. Ata i trembin politikanët, komedianët, akademikët dhe gazetarët duke i shtyrë drejt autocensurës. Mund të ushtrojnë presion ndaj shkollave, organizatave studentore, shoqatave bamirëse dhe këshillave vendorë.
Ajo që i shndërron këto kërcënime lokale në një rrezik kontinental është mënyra se si shfrytëzohen. Islamistëve u leverdis të pretendojnë se çdo kritikë ndaj projektit të tyre politik është sulm ndaj vetë Islamit. E majta populiste, përfshirë Franca e Panënshtruar dhe të Gjelbrit në Britani, priret t’i trajtojë pyetjet për emigracionin, krimin ose islamizmin si raciste.
Edhe e djathta populiste shpesh ushqen frikën duke pretenduar se të gjithë myslimanët përbëjnë kërcënim dhe duke akuzuar shtetin për një “fshehje woke” dhe për “trajtim me dy standarde”. Pak njerëz kanë qenë më të ashpër se Elon Musk, i cili ka përdorur platformën e tij në rrjetet sociale për të ndikuar perceptimet mbi Islamin në mbarë botën dhe për t’i dhënë shtysë së djathtës anti-myslimane të Evropës, nga AfD-ja deri te Tommy Robinson, një aktivist britanik të cilit i kushtojmë një seri podkastesh me tri pjesë që nis këtë fundjavë.
Zgjidhjet e propozuara nga e djathta populiste janë po aq joliberale sa islamistët nga të cilët ajo pretendon se po e mbron Evropën. Premtimet për dëbime masive, ndarje dhe ndalime të veshjeve i frikësojnë myslimanët, pengojnë integrimin dhe i shtyjnë ata drejt ekstremistëve. Çdo vend që do të zbatonte politika të tilla do të zbulonte se urrejtja që ato do të çlironin do të shkaktonte dëme afatgjata.
Pikërisht për këtë arsye, politikanët e rrymës kryesore në Evropë duhet të ofrojnë një alternativë. Dhuna dhe kërcënimet me dhunë duhet të ndiqen penalisht. Por nuk duhet të ketë tema tabu në emër të ndjeshmërisë kulturore. Liria e fjalës nuk është armiku i tolerancës, por parakushti i saj. Depërtimi institucional duhet denoncuar, njësoj si fanatizmi. Qeveritë që ngurrojnë të mbledhin ose të publikojnë të dhëna krijojnë një boshllëk që më pas mbushet me ekzagjerime spekulative.
Përballja me të gjitha këto nuk do të jetë as e lehtë dhe as e shpejtë, por ka arsye për shpresë. Myslimanët e Evropës po asimilohen, ashtu siç ndodhi me valët e mëparshme të emigrantëve katolikë, hebrenj dhe karaibianë në vendet ku u vendosën. Ardhja e të gjitha këtyre grupeve më parë shkaktoi panik moral dhe dyshime nëse do të përshtateshin ndonjëherë. Të gjithë përfundimisht gjetën vendin e tyre.
Edhe myslimanët do ta gjejnë, nëse përçarja dhe paranoja nuk lejohen t’u dalin përpara./ The economist