Myslimanët janë armiqtë tanë! Dodik frymëzohet me islamofobi pas vizitës ne Izrael
Lideri i serbëve të Bosnjës, Milorad Dodik, ka ndezur një valë të re tensionesh ndëretnike në Bosnje e Hercegovinë pas zgjedhjeve të së dielës në Republika Srpska, ku kandidati i partisë së tij SNSD, Siniša Karan, u shpall fitues. Fjalimi i Dodikut, i mbajtur menjëherë pas shpalljes së rezultatit, u interpretua gjerësisht si përdorim i fitores elektorale si mandat politik për përshkallëzimin e retorikës nacionaliste dhe për sfidimin e hapur të rendit kushtetues të vendit.
Në deklaratat e tij më të ashpra, Dodik sulmoi drejtpërdrejt Sarajevën dhe komunitetin boshnjak mysliman, duke përdorur një gjuhë të hapur përjashtuese dhe armiqësuese. Ai tha fjalë për fjalë: “Myslimanët dhe Sarajeva myslimane janë armiqtë tanë. Këtë e kanë dëshmuar kudo që kanë mundur.” Në të njëjtën linjë, Dodik e cilësoi kryeqytetin si “shtet armik”, ndërsa shtoi se “Bosnja dhe Hercegovina nuk është shteti ynë”, duke vënë në pikëpyetje vetë legjitimitetin e shtetit të përbashkët dhe duke thelluar më tej ndarjen etnike në diskursin publik.
Fjalimi pas fitores zgjedhore nuk u kufizua vetëm në retorikë politike. Dodik artikuloi edhe kërkesa konkrete institucionale që sfidojnë drejtpërdrejt arkitekturën shtetërore të ndërtuar mbi Marrëveshja e Paqes së Daytonit. Ai kërkoi shfuqizimin e gjyqësorit shtetëror, duke deklaruar: “Gjyqësori duhet të shfuqizohet”, dhe rihodhi idenë e rikthimit të forcave të armatosura të Republika Srpskës, me deklaratën: “Ushtria e Republika Srpskës duhet të ristabilizohet.” Këto qëndrime kanë ringjallur frikën e destabilizimit dhe të militarizimit në një vend që ende mban plagët e thella të luftës së viteve ’90.
Konteksti politik i këtyre deklaratave lidhet ngushtë edhe me vizitën e fundit të Dodikut në Izrael, ku ai u takua me Benjamin Netanyahu. Pas këtij takimi, Dodik e paraqiti veten si një lider që ndan qëndrime të përbashkëta mbi çështjet e “sigurisë” dhe “sovranitetit”, ndërsa, pas kthimit në Bosnje e Hercegovinë, intensifikoi ndjeshëm retorikën kundër Sarajevës dhe myslimanëve. Analistët e shohin këtë sekuencë si një përpjekje për legjitimim ndërkombëtar të agjendës së tij të brendshme, duke përdorur simbolikën dhe kontaktet e jashtme për të forcuar një diskurs të ashpër etnik në planin e brendshëm.
Deklaratat e Dodikut u bënë pas një fushate zgjedhore të polarizuar, gjatë së cilës ai kishte sulmuar vazhdimisht institucionet qendrore dhe kishte vënë në dyshim funksionimin e shtetit të përbashkët. Fitorja e Siniša Karanit u paraqit prej tij si dëshmi se politikat e ndjekura prej vitesh gëzojnë mbështetje popullore dhe si bazë për të shtyrë përpara kërkesa radikale kundër Sarajevës dhe kundër komunitetit mysliman boshnjak.
Reagimet ndaj këtyre deklaratave kanë qenë të menjëhershme dhe të ashpra. Organizata për të drejtat e njeriut, analistë politikë dhe përfaqësues diplomatikë kanë paralajmëruar se etiketimi i myslimanëve si “armiq”, delegjitimimi i Sarajevës dhe thirrjet për shfuqizim institucionesh shtetërore përbëjnë një rrezik serioz për stabilitetin e Bosnje e Hercegovinës dhe minojnë përpjekjet për bashkëjetesë shumëetnike. Kritikat theksojnë se kjo gjuhë bie ndesh me frymën e Daytonit dhe ringjall narrativa që në të kaluarën kanë çuar në konflikt dhe dhunë masive.
Në planin më të gjerë, fjalimi i Dodikut pas fitores zgjedhore, i shoqëruar me referenca ndaj vizitës në Izrael dhe takimit me Netanyahun, shihet si kulmim i një strategjie të qëndrueshme për përshkallëzim politik: përdorimi i rezultatit elektoral për të sfiduar rendin kushtetues, për të sulmuar Sarajevën dhe për të vendosur myslimanët boshnjakë në qendër të një diskursi armiqësor. Kjo qasje ka rihapur frikën se Bosnje e Hercegovina mund të futet sërish në një cikël të rrezikshëm polarizimi politik dhe ndëretnik, me pasoja të paparashikueshme për stabilitetin rajonal.