Rama shpik “BESËN” pasi humbi besimin: supernjësi në Kryeministri për të kontrolluar qeverinë, transparencën dhe pakënaqësinë
Kryeministri Edi Rama ka hedhur në qarkullim një dokument të ri strategjik me emrin “BESA”, përmes të cilit synon të riorganizojë mënyrën e funksionimit të qeverisë në mandatin e katërt.
Nisma paraqitet si një reformë për transparencën, dëgjimin e qytetarëve dhe rritjen e përgjegjshmërisë. Por përtej gjuhës së kuruar institucionale, dokumenti parashikon një centralizim të mëtejshëm të kontrollit në Kryeministri dhe ngritjen e një strukture që do të mbikëqyrë ministritë, performancën e tyre, komunikimin publik dhe menaxhimin e pakënaqësive.
Në qendër të projektit është krijimi i Njësisë BESA, një strukturë që do të funksionojë pranë Kryeministrisë dhe do të koordinojë zbatimin e politikave, monitorimin e reformave dhe vlerësimin e rezultateve të institucioneve.
Në letër thuhet se kjo njësi nuk do t’u marrë kompetencat ministrive. Në praktikë, ajo pritet të vendoset mbi to si një mekanizëm kontrolli, raportimi dhe orientimi politik, duke e zhvendosur edhe më shumë qendrën reale të vendimmarrjes nga dikasteret te zyra e kryeministrit.
Protesta kthehet në manual qeveritar
Dokumenti e lidh lindjen e “BESËS” me rritjen e pakënaqësisë qytetare dhe me protestat kundër projekteve të qeverisë.
Në vend që protestat të lexohen si kundërshtim ndaj politikave konkrete, ato trajtohen si problem komunikimi, mungesë dëgjese ose paaftësi e institucioneve për t’ua shpjeguar qytetarëve vendimet.
Kjo qasje ngre dyshimin se synimi nuk është domosdoshmërisht ndryshimi i politikave të kundërshtuara, por përmirësimi i mekanizmave për të menaxhuar zemërimin publik dhe për ta parandaluar atë përpara se të shndërrohet në krizë politike.
Shtatë mekanizma për të kontrolluar vendimmarrjen
Strategjia parashikon shtatë instrumente që do të përdoren për çdo reformë ose projekt të rëndësishëm.
Vlerësimi i Dëgjesës do të regjistrojë grupet e prekura, shqetësimet e tyre dhe konfliktet e mundshme.
Dosja e Evidencës do të grumbullojë argumentet, të dhënat, ndikimin ekonomik, pasojat shoqërore dhe rreziqet e çdo vendimi.
Memorandumi Shpjegues** do të shërbejë për t’i paraqitur publikut arsyetimin zyrtar të qeverisë pas çdo vendimi.
Indeksi i Kujdesit do të masë cilësinë dhe mirëmbajtjen e shkollave, rrugëve, hapësirave publike dhe shërbimeve.
Paneli i Performancës do të monitorojë përmes treguesve të përcaktuar rezultatet e qeverisjes.
Rishikimi Pas Veprimit do të analizojë gabimet dhe dështimet pas përfundimit të një faze të caktuar.
Sistemi i Paralajmërimit të Hershëm do të evidentojë pakënaqësitë dhe rreziqet përpara se ato të marrin përmasa politike ose shoqërore.
Në thelb, qeveria synon të ndërtojë një sistem që jo vetëm kontrollon institucionet, por edhe mat reagimin e publikut, parashikon konfliktet dhe ndërhyn përpara se pakënaqësia të dalë jashtë kontrollit.
“Flamingo Mirror”, transparencë e administruar nga vetë qeveria
Një tjetër element i projektit është platforma digjitale “Flamingo Mirror”, ku do të publikohen dokumente, kontrata, dëgjesa, afate dhe zotime qeveritare.
Çdo premtim do të klasifikohet si i mbajtur, i shtyrë ose i pambajtur.
Megjithatë, transparenca do të administrohet nga e njëjta strukturë politike që duhet të kontrollohet. Pra, qeveria do të vendosë çfarë publikohet, si shpjegohet, si matet dhe si klasifikohet performanca e saj.
Kjo krijon rrezikun që platforma të funksionojë më shumë si instrument propagandistik dhe menaxhim imazhi sesa si mekanizëm real llogaridhënieje.
Vjosë-Narta, laboratori i parë i “BESËS”
Zona e Vjosë-Nartës pritet të jetë prova e parë e strategjisë së re.
Dokumenti parashikon që brenda 90 ditëve të zhvillohen dëgjesa me banorët, ekspertët, bizneset, peshkatarët, studentët dhe grupet protestuese.
Do të shqyrtohen disa variante, nga vazhdimi i projekteve me kushte deri te rikonceptimi ose ndalimi i tyre.
Por dokumenti nuk garanton se mendimi i qytetarëve do të jetë vendimtar. Ai garanton vetëm se kundërshtimet do të dëgjohen, regjistrohen dhe futen në një proces të kontrolluar nga qeveria.
Pra, protesta mund të përfshihet në procedurë pa ndikuar domosdoshmërisht në rezultatin përfundimtar.
Nga decentralizimi te superkontrolli i Kryeministrisë
“BESA” paraqitet si përpjekje për të rikthyer besimin, por vetë struktura e projektit tregon të kundërtën: Rama duket se nuk u beson më as ministrive, as administratës dhe as mekanizmave ekzistues të kontrollit.
Zgjidhja e propozuar është një tjetër njësi pranë Kryeministrisë, një tjetër panel, një tjetër platformë dhe një tjetër sistem raportimi që përfundon sërish në të njëjtën qendër politike.
Në vend të shpërndarjes së përgjegjësisë, dokumenti rrit kontrollin vertikal. Në vend të institucioneve të pavarura, krijon një filtër të ri qeveritar. Në vend të transparencës së pakushtëzuar, ofron transparencë të përzgjedhur dhe të interpretuar nga vetë pushteti.
Në fund, sfida e “BESËS” nuk është emri, terminologjia apo numri i mekanizmave. Pyetja është shumë më e thjeshtë: a do të ndryshojë qeveria vendimet kur qytetarët i kundërshtojnë, apo do të ndërtojë vetëm një sistem më të sofistikuar për t’i dëgjuar, regjistruar dhe neutralizuar politikisht?
Sepse pas më shumë se një dekade në pushtet, problemi i Ramës nuk duket se është mungesa e platformave. Problemi është mungesa e besimit.