Nis raundi vendimtar në Gjenevë: SHBA dhe Irani përballen mes diplomacisë dhe kërcënimit ushtarak
Një raund i ri dhe potencialisht vendimtar i bisedimeve mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit ka nisur sot në Gjenevë, në një klimë të tensionuar diplomatike dhe ushtarake. Negociatat zhvillohen në format indirekt dhe po ndërmjetësohen nga Ministri i Jashtëm i Omanit, Badr al-Busaidi, i cili ka luajtur rol kyç në komunikimin mes dy palëve në mungesë të marrëdhënieve të drejtpërdrejta diplomatike.
Delegacioni amerikan përfaqësohet nga i dërguari special Steve Witkoff dhe këshilltari i Shtëpisë së Bardhë Jared Kushner, ndërsa nga ana iraniane në tryezë ndodhet ministri i Jashtëm Abbas Araghchi. Sipas raportimeve të mediave ndërkombëtare, Teherani ka paraqitur përmes ndërmjetësimit të Omanit një draft-propozim paraprak, që synon të testojë seriozitetin e Uashingtonit për një marrëveshje afatgjatë dhe jo të përkohshme.
Në qendër të diskutimeve mbetet kufizimi i pasurimit të uraniumit nga Irani dhe rikthimi i një mekanizmi të fortë verifikimi nga Agjencia Ndërkombëtare për Energjinë Atomike (IAEA). SHBA kërkon garanci të qarta që Irani të mos arrijë kapacitet për prodhimin e armës bërthamore, ndërsa Teherani këmbëngul se programi i tij ka qëllime ekskluzivisht civile dhe se ndalohet nga një dekret fetar i udhëheqësit suprem Ali Khamenei. Në këmbim të kufizimeve, Irani kërkon heqjen graduale të sanksioneve, zhbllokimin e fondeve të ngrira dhe garanci që një marrëveshje e re të mos braktiset sërish nga një administratë amerikane e ardhshme.
Përtej dosjes bërthamore, Uashingtoni ka kërkuar që në tryezë të përfshihen edhe programi raketor balistik iranian dhe roli i Teheranit në rajon, çështje që Irani i konsideron jashtë mandatit të negociatave aktuale. Kjo përplasje mbi fushëveprimin e bisedimeve përbën një nga pikat më të ndjeshme të procesit.
Presidenti Donald Trump, në deklaratat e tij më të fundit publike, ka theksuar se preferon një zgjidhje diplomatike, por ka paralajmëruar se SHBA “nuk do të lejojë kurrë” Iranin të pajiset me armë bërthamore. Ai ka lënë të kuptohet se ekziston një afat i kufizuar – i përmendur nga burime mediatike si rreth 10 deri në 15 ditë – për të arritur përparim konkret. Paralelisht, administrata amerikane ka shpallur një paketë të re sanksionesh që synon rrjetet e eksportit të naftës iraniane dhe ka rritur ndjeshëm praninë ushtarake në Lindjen e Mesme, duke përfshirë dislokimin e mjeteve ajrore dhe detare si sinjal presioni strategjik.
Nga ana tjetër, zyrtarët iranianë kanë deklaruar se nuk do të pranojnë një marrëveshje të përkohshme apo simbolike dhe kanë reaguar ashpër ndaj disa deklaratave amerikane, duke i cilësuar si të pabazuara. Teherani kërkon një marrëveshje “të drejtë, të qëndrueshme dhe të verifikueshme”, që garanton heqjen reale të sanksioneve.
Raundi aktual në Gjenevë zhvillohet në një moment kur tensionet në rajon janë rritur dhe tregjet ndërkombëtare të energjisë kanë reaguar ndaj rrezikut të përshkallëzimit. Në këtë sfond, këto bisedime përfaqësojnë më shumë sesa një negociatë teknike për centrifugat dhe përqindjet e pasurimit të uraniumit: ato janë një test i drejtpërdrejtë mes presionit maksimal dhe diplomacisë, me pasoja të rëndësishme për stabilitetin global.