ANALIZA/ Irani tani lufton për të fituar, jo për të mbijetuar!
Bisedë e Limes Magazine me Abdolrasool Divsallar, pedagog në Shkollën e Lartë të Ekonomisë dhe Marrëdhënieve Ndërkombëtare të Universitetit Katolik të Sacro Cuore
Pedagogu Abdolrasool Divsallar paralajmëron se Irani synon të ndryshojë rendin rajonal duke dobësuar rolin e SHBA-së, ndërsa mbështetet në një strategji lufte konsumimi dhe në një sistem “mbrojtjeje mozaike” që e bën të vështirë shkatërrimin e kapaciteteve të tij ushtarake; pavarësisht goditjeve, Teherani vijon të operojë, ndërsa lufta ka rritur mbështetjen e brendshme dhe po e shtyn regjimin drejt një forme më të mbyllur dhe më agresive, jo drejt rrëzimit të tij.
LIMES: Cili është objektivi strategjik i Iranit në këtë konflikt? Si e përkufizon fitoren?
DIVSALLAR: Objektivat janë tre.
Së pari: të parandalohet që të përsëritet një luftë si kjo. Një luftë e paligjshme dhe mbi të gjitha e paligjshme nga pikëpamja legjitime, sepse e pajustifikuar dhe e ndërmarrë ndërkohë që ishin në zhvillim negociata diplomatike, mbi bazën e angazhimit të Iranit ndaj Traktatit të Mosshpërndarjes së Armëve Bërthamore (TNP) dhe Agjencisë Ndërkombëtare për Energjinë Atomike (AIEA). Republika Islamike nuk dëshiron më të përjetojë agresione të tilla.
Së dyti: të sigurojë një formë kompensimi, një dëmshpërblim për dëmet e mëdha të pësuara.
Së treti dhe mbi të gjitha: të ndryshojë rendin rajonal për të përjashtuar Shtetet e Bashkuara nga Lindja e Mesme, ose të paktën për t’u pamundësuar atyre të luajnë ende një rol kyç. Pikërisht për këtë arsye Teherani godet shtetet arabe dhe bazat amerikane që ato strehojnë. Mesazhi është se këto instalime nuk janë më burim sigurie, por të kthejnë në objektiv.
Ekziston gjithashtu një arsye taktike: bazat amerikane ofrojnë mbështetje radarike, informative dhe teknike për komandën rajonale amerikane (CENTCOM), duke bërë të mundur operacionet e saj. Këto baza janë pjesë e një aleance mbrojtëse ku marrin pjesë edhe shtetet arabe dhe që ka si objektiv frenimin e Iranit. Prandaj është e vështirë të thuhet se monarkitë e Gjirit nuk janë palë në konflikt.
Nga ky këndvështrim, strategjia iraniane pasqyron atë të përdorur gjatë luftës me Irakun në vitet 1980–1988. Në atë kohë, Irani nuk pranoi armëpushimin derisa konsideroi se qeveria e Saddam Husseinit ishte ndëshkuar mjaftueshëm për të parandaluar agresione të reja.
LIMES: Cili është niveli i mbështetjes ruse dhe kineze në identifikimin e objektivave?
DIVSALLAR: Ka gjasa të ketë një mbështetje në inteligjencë nga Pekini, por mbi të gjitha nga Moska. Një ndihmë e tillë përfaqëson nivelin ideal të përfshirjes për Rusinë, e cila dëshiron të mbështesë Iranin duke shmangur hyrjen e drejtpërdrejtë dhe të hapur në luftë. Sigurimi i listave të objektivave është pra një zgjidhje e mirë.
Megjithatë, ky kontribut nuk duhet ekzagjeruar. Bazat amerikane ndodhen aty prej dekadash dhe Republika Islamike ka investuar kohë dhe burime, si njerëzore ashtu edhe materiale, për të mbledhur informacion mbi vendndodhjen e tyre dhe për atë që përmbajnë. Në fakt, bëhet fjalë kryesisht për instalime të qëndrueshme.
Aty ku Rusia dhe Kina mund të kenë kontribuar më shumë është te objektivat që janë shfaqur gjatë zhvillimit të luftës. Për shembull, hotelet ku ndodhej personeli amerikan i evakuuar nga bazat dhe që u goditën nga Irani.
Për pjesën tjetër, pjesa më e madhe e mbështetjes ruse ka ardhur me shumë gjasa para konfliktit: i referohem mbështetjes teknike për ta bërë arsenalin raketor iranian më të saktë.
LIMES: Në çfarë konsiston “mbrojtja mozaike” e adoptuar nga Republika Islamike?
DIVSALLAR: Mbrojtja mozaike është rezultat i mësimeve të nxjerra nga pushtimi amerikan i Irakut në vitin 2003. Në atë kohë, Shtetet e Bashkuara shkatërruan qendrat e komandës dhe kontrollit të armikut dhe fituan shpejt, për shkak të paaftësisë së Irakut për t’u përshtatur me situatën e re, pra me mungesën e një komande qendrore.
Irani e ka studiuar thellësisht atë luftë dhe ka nxjerrë një përfundim: nevojën për t’u përshtatur me shkatërrimin e mundshëm të strukturave të tij të komandës, duke pasur parasysh disproporcionin e forcave me Uashingtonin. Nga këtu lindi ideja që njësitë lokale të gëzonin një shkallë të caktuar autonomie, duke vepruar pa autorizimin e drejtpërdrejtë të Teheranit.
Megjithatë, mbrojtja mozaike vlen kryesisht për forcat tokësore, jo aq për kapacitetin raketor. Nëse e shohim më nga afër, situata aktuale është një formë hibride: një nivel i caktuar planifikimi i centralizuar vazhdon të ekzistojë dhe vendos se kundër cilëve objektiva do të përdoren forcat raketore. Ndërsa mënyra dhe momenti i goditjes lihen në dorë të komandave lokale, në varësi të rrethanave.
Prandaj, pretendimi i Shteteve të Bashkuara se zinxhiri i komandës ushtarake iraniane është shkatërruar plotësisht është i pavërtetë. Kjo përpjekje ka dështuar sepse SHBA dhe Izraeli nuk kanë kuptuar realisht mënyrën se si funksionojnë Forcat e Armatosura iraniane, të cilat nuk varen nga pak individë. Nuk bëhet fjalë për ushtrinë e Saddam Husseinit.
Oficerët e eliminuar zëvendësohen shumë shpejt nga figura të tjera të gatshme për të marrë vendin e tyre, shpesh edhe më të afta dhe më të vendosura se ata që janë vrarë. Pikërisht paaftësia e SHBA-së dhe Izraelit për të kuptuar këtë mekanizëm përbën çelësin e suksesit të Teheranit.
LIMES: Një nga aspektet kyçe të konfliktit është gjendja e arsenalit iranian, sidomos raketat dhe dronët. Sa prej tij ka mbetur i paprekur? Për sa kohë dhe me çfarë intensiteti Republika Islamike mund të vazhdojë të godasë?
DIVSALLAR: Askush nuk e di përgjigjen e saktë, as inteligjenca amerikane, e cila ka dështuar në vlerësimin korrekt të këtyre elementeve, sidomos të sasisë së rezervave para luftës. Kjo dëshmohet nga fakti se Teherani është ende në gjendje të operojë.
Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli kanë nënvlerësuar strategjinë raketore iraniane, prandaj u është e vështirë të përcaktojnë shkallën reale të dëmeve pas goditjeve. Në çdo rast, nuk ekzistojnë bomba bunker-buster apo armë të tjera konvencionale të afta për të shkatërruar “qytetet e raketave” iraniane, sepse ato janë shumë të thella – qindra metra nën tokë – dhe të fortifikuara. I vetmi mjet do të ishin armët bërthamore taktike.
Ajo që amerikanët kanë arritur të bëjnë është të pengojnë përkohësisht Iranin të hyjë në këto objekte, duke shkatërruar hyrjet e tyre. Por Teherani e di se kjo është pika e dobët e strukturave dhe ka marrë masat e nevojshme, aq sa deri tani ka arritur gjithmonë të rikthejë funksionalitetin e hyrjeve.
Duhet marrë gjithashtu në konsideratë se strategjia e Teheranit bazohet në luftën e konsumimit (attrition), e vetmja formë në të cilën ai mund të fitojë ndaj një kundërshtari kaq të fuqishëm. Për këtë arsye përdor gradualisht kapacitetet, për të detyruar Amerikën të harxhojë burimet e saj në fazën e parë dhe ta lërë më pas të ekspozuar. Kjo duket se ka ndodhur pikërisht kështu.
Amerikanët dhe izraelitët janë gjithnjë e më të detyruar të përzgjedhin objektivat dhe Republika Islamike llogarit pikërisht mbi këtë fakt.
LIMES: Çfarë ka mbetur nga “boshti i rezistencës”, që përfshinte ndër të tjerë Hezbollahun, Hamasin dhe (grupe të tjera)? A ka ende vlerë ushtarake për Teheranin?
DIVSALLAR: Një pjesë e mirë e këtij boshti është humbur. Megjithatë, edhe pse nuk përbën më një faktor të fortë parandalues, në Liban Hezbollahu po tregohet ende i aftë të angazhojë forcat izraelite, duke u konsumuar energjitë e tyre. Nga këndvështrimi i një lufte konsumimi, kjo është e rëndësishme. Pyetja është: sa fronte mund të përballojnë në afat mesatar dhe afatgjatë izraelitët dhe amerikanët?
LIMES: Po Irani, sa mund të përballojë një gjysmë-bllokim të Ngushticës së Hormuzit?
DIVSALLAR: Do të bëja dallim mes faktorit social dhe atij ekonomik, edhe pse të dy janë të ndërlidhur. Sa i përket të parit, gjithnjë e më shumë iranianë e perceptojnë luftën si një agresion kundër tyre: kundër interesave të tyre, jetës së tyre dhe sovranitetit të vendit. Për këtë arsye, nacionalizmi dhe vullneti për rezistencë janë rritur, bashkë me mbështetjen për një përpjekje ushtarake që shihet si jetike.
Në vend, Republika Islamike mbetet fort e kontestuar, por që nga shpërthimi i konfliktit mbështetja për opozitën është dobësuar. Ky vullnet për rezistencë çon në pranimin e sakrificave që në kushte të tjera do të ishin të papërballueshme.
Nga pikëpamja e aparatit ekonomik dhe industrial, i domosdoshëm edhe për zhvillimin e luftës, Irani mund të rezistojë për disa muaj. Nuk jam i sigurt nëse mund të flitet për vite, megjithëse duhet kujtuar se lufta me Irakun zgjati tetë vjet.
LIMES: Në fillim të konfliktit, SHBA dhe Izraeli synuan hapur ndryshimin e regjimit. A është kjo një perspektivë realiste?
DIVSALLAR: Republika Islamike po shkon drejt një sistemi më të mbyllur dhe më vigjilent, ndoshta edhe më armiqësor. Kjo mund të vërehet në strukturën e lidershipit, e cila po riformësohet ndërsa figurat e eliminuara zëvendësohen gradualisht.
Nuk bëhet fjalë për një ndryshim regjimi, por për një ndryshim sistemi, drejtimi i të cilit është gjithnjë e më pak i qartë. Figurave të njohura për ekspertët dhe për ata që ndërveprojnë me Iranin po u zë vendi nga individë të rinj, kryesisht të panjohur.
Edhe modeli i vendimmarrjes po ndryshon, ashtu si edhe logjika strategjike. Si përgjigje ndaj rritjes së pasigurisë dhe armiqësive të jashtme, Republika Islamike po bëhet më agresive, sepse e sheh në deterrencën dhe në represionin e brendshëm mjete edhe më të domosdoshme për të mbrojtur ekzistencën e saj.