Industria e armëve në festë – Kompanitë që po fitojnë miliarda nga lufta kundër Iranit

Tuesday, 10 March 2026 14:02

• Written by Mexhis

Konflikti ushtarak mes Shteteve të Bashkuara, Izraelit dhe Iranit nuk po prodhon vetëm tensione gjeopolitike dhe pasoja humanitare, por edhe fitime të mëdha për industrinë globale të armëve, sipas një analize të publikuar nga Al Jazeera.

Artikulli tregon se një numër i madh kompanish të mëdha të mbrojtjes në SHBA dhe Izrael po shohin rritje të ndjeshme të kërkesës për armë, sisteme mbrojtëse dhe teknologji ushtarake, ndërsa lufta dhe rreziku i përshkallëzimit po shtyjnë qeveritë të rrisin shpenzimet ushtarake.

Gjigantët amerikanë të industrisë së armëve

Sipas analizës, disa nga përfituesit më të mëdhenj janë kompanitë kryesore të kompleksit ushtarako-industrial amerikan.

Ndër to përmenden:

Lockheed Martin, prodhuesi i avionëve luftarakë F-35 dhe sistemeve të avancuara raketore.

RTX (Raytheon), që prodhon sisteme të mbrojtjes ajrore si Patriot dhe Iron Dome interceptors.

Northrop Grumman, i njohur për teknologjinë e avancuar të mbikëqyrjes dhe avionët pa pilot.

General Dynamics, që furnizon pajisje ushtarake, tanke dhe sisteme të tjera të armatimit.

Sipas raportimit, këto kompani kanë parë rritje të vlerës së aksioneve dhe kontrata të reja, ndërsa SHBA dhe aleatët e saj po përpiqen të rrisin rezervat e municioneve dhe të forcojnë mbrojtjen kundër raketave.

Industria e armëve në Izrael

Edhe industria ushtarake izraelite po përfiton nga rritja e kërkesës për sisteme mbrojtëse.

Në artikull përmenden kompani si:

Rafael Advanced Defense Systems, që zhvillon pjesë të sistemit Iron Dome.

Israel Aerospace Industries (IAI), e specializuar në raketa dhe sisteme të mbrojtjes ajrore.

Elbit Systems, një nga prodhuesit më të mëdhenj të dronëve dhe pajisjeve elektronike ushtarake.

Konflikti me Iranin dhe tensionet rajonale kanë rritur interesin për teknologjinë izraelite të mbrojtjes kundër raketave dhe dronëve, veçanërisht pas sulmeve të shumta me dronë dhe raketa në rajon.

Rritja e kërkesës globale për armë

Analiza thekson se lufta ka shtyrë jo vetëm SHBA-në dhe Izraelin, por edhe shumë vende të tjera që të rrisin buxhetet e mbrojtjes dhe të kërkojnë sisteme të avancuara mbrojtjeje.

Kjo përfshin:

sisteme kundër raketave

sisteme kundër dronëve

radarë të avancuar

raketa interceptuese

Sipas ekspertëve të cituar në artikull, konfliktet e fundit në Lindjen e Mesme po tregojnë se lufta moderne është gjithnjë e më shumë një luftë teknologjike, ku mbrojtja ajrore dhe dronët luajnë rol kyç.

Kompleksi ushtarako-industrial dhe luftërat

Artikulli nënvizon gjithashtu debatin e vjetër mbi rolin e industrisë së armëve në konfliktet globale.

Analistët theksojnë se çdo përshkallëzim ushtarak zakonisht shoqërohet me rritje të menjëhershme të fitimeve për prodhuesit e armëve, pasi shtetet kërkojnë të furnizohen shpejt me teknologji dhe municione.

Në këtë kontekst, konflikti me Iranin po shihet si një tjetër shembull i mënyrës se si krizat gjeopolitike përkthehen në kontrata miliardëshe për industrinë e mbrojtjes.

Si po demonizohen myslimanët? – Lufta SHBA-Izrael me Iranin ndez valë të re urrejtjeje në internet

Tuesday, 10 March 2026 14:02

• Written by Mexhis

Lufta mes Shteteve të Bashkuara, Izraelit dhe Iranit ka shkaktuar një rritje të fortë të diskursit islamofobik në internet dhe në politikën amerikane, sipas një analize të publikuar nga Observer.al.

Sipas raportit, që nga fillimi i vitit 2026 është vërejtur një rritje alarmante e përmbajtjeve që synojnë muslimanët në rrjetet sociale, ndërsa konflikti ushtarak i nisur më 28 shkurt mes SHBA-së, Izraelit dhe Iranit e ka përshpejtuar ndjeshëm këtë prirje.

Analiza thekson se në muajt janar dhe shkurt postimet islamofobike kishin qenë të vazhdueshme, por fillimi i luftës e çoi retorikën armiqësore në nivele shumë më të larta, duke e bërë komunitetin musliman një nga objektivat kryesore të sulmeve verbale në internet.

Retorika politike dhe dimensioni fetar i konfliktit

Sipas artikullit, një rol të rëndësishëm në këtë përshkallëzim ka luajtur edhe retorika e disa politikanëve amerikanë.

Sekretari i Luftës i SHBA-së, Pete Hegseth, e përshkroi regjimin iranian si të udhëhequr nga “iluzione profetike islamike”, një formulim që kritikët thonë se e paraqet konfliktin në terma fetarë.

Ndërkohë, sipas ankesave të raportuara nga organizata amerikane Military Religious Freedom Foundation (MRFF), disa komandantë ushtarakë u kanë thënë trupave se lufta me Iranin është “pjesë e planit hyjnor të Zotit” dhe se mund të “shkaktojë Armagedonin.”

Edhe Kryetari i Dhomës së Përfaqësuesve, Mike Johnson, duke folur për Iranin, deklaroi se në narrativën iraniane “ne jemi Satanai i Madh dhe kjo buron nga feja e tyre e gabuar.”

Organizatat për të drejtat civile të muslimanëve kanë paralajmëruar se një gjuhë e tillë nga nivelet më të larta të politikës mund të krijojë një klimë ku muslimanët perceptohen si armiq dhe bëhen objekt dyshimi ose dhune.

Sulmi në Texas dhe shpërthimi i diskursit online

Situata u tensionua edhe më shumë pas një sulmi me armë zjarri më 1 mars në Austin, Texas, ku një person hapi zjarr në një bar duke vrarë tre persona dhe plagosur pesëmbëdhjetë të tjerë.

Sipas raportimeve, autori i sulmit mbante veshje me referenca ndaj Iranit dhe Islamit, gjë që intensifikoi edhe më tej debatin dhe reagimet në internet.

Shifrat e përhapjes së islamofobisë në rrjetet sociale

Një analizë e Center for the Study of Organized Hate mbi postimet në platformën X (ish-Twitter) tregon përmasat e fenomenit.

Sipas të dhënave:

Nga 28 shkurti deri më 5 mars janë regjistruar 25,348 postime islamofobike që synojnë muslimanët.

Kur përfshihen edhe ripostimet, numri i përmendjeve arrin në 279,417, që përfaqëson një rritje 11-fish të përhapjes së përmbajtjes së urrejtjes.

Analiza përfundon se kombinimi i luftës në Lindjen e Mesme, retorikës politike dhe incidenteve të dhunshme në SHBA ka krijuar një mjedis online ku përmbajtjet islamofobike përhapen shumë më shpejt dhe arrijnë audienca shumë më të mëdha./ Përmbledhur nga Observer.al

“Myslimanët s'kanë vend në Amerikë!” – Deklarata tronditëse e kongresmenit amerikan që ndezi reagimet

Tuesday, 10 March 2026 14:02

• Written by Mexhis

Një deklaratë e fortë dhe shumë e diskutueshme e një kongresmeni republikan amerikan ka shkaktuar reagime të ashpra në politikën amerikane dhe në rrjetet sociale.

Kongresmeni republikan nga Tennessee, Andy Ogles, shkroi në rrjetin social X se “myslimanët nuk i përkasin shoqërisë amerikane”, një deklaratë që u kritikua menjëherë si islamofobike nga politikanë dhe organizata të shumta.

Në postimin e tij, Ogles shtoi gjithashtu një tjetër deklaratë provokuese:

“Muslims don't belong in American society. Pluralism is a lie.” (“Myslimanët nuk i përkasin shoqërisë amerikane. Pluralizmi është një gënjeshtër.”)

Deklarata erdhi në një moment tensioni politik në SHBA dhe sipas raportimeve u publikua në të njëjtën ditë kur në New York u hetua një incident me eksploziv që autoritetet dyshojnë se ishte i frymëzuar nga ISIS.

Propozim për ndalim hyrjeje të qytetarëve nga vendet myslimane

Kongresmeni republikan ka bërë edhe më parë deklarata të ashpra ndaj Islamit dhe komunitetit mysliman. Ai ka njoftuar se planifikon të paraqesë një projektligj që synon ndalimin e hyrjes në SHBA për qytetarët nga disa vende me shumicë myslimane, duke argumentuar se ato përbëjnë rrezik për sigurinë kombëtare.

Sipas raportimeve, lista e vendeve që mund të preken nga një ndalim i tillë përfshin shtete si Irani, Siria, Libia, Jemeni dhe të tjera.

Ogles gjithashtu ka bërë thirrje që në disa raste të shqyrtohet edhe heqja e shtetësisë dhe deportimi i disa qytetarëve të natyralizuar myslimanë, gjë që ka ndezur debat të fortë në SHBA.

Reagime të ashpra nga demokratët

Deklaratat e tij u dënuan menjëherë nga politikanë demokratë dhe organizata të të drejtave civile.

Disa prej tyre i cilësuan komentet e tij si “të neveritshme dhe të papranueshme për një vend si SHBA”, ndërsa kërkuan që drejtuesit republikanë të distancohen nga retorika e tij.

Në reagimet publike u theksua se retorika e tillë rrezikon të nxisë urrejtje dhe tensione fetare në një shoqëri që historikisht është ndërtuar mbi pluralizmin.

Pjesë e një trendi më të gjerë retorike anti-myslimane

Analiza të mediave amerikane tregojnë se deklarata e Ogles nuk është një rast i izoluar. Sipas disa studimeve mediatike, gati 100 ligjvënës republikanë kanë publikuar këtë vit postime negative ndaj Islamit ose myslimanëve në rrjetet sociale.

Kjo ka ringjallur debatin në SHBA për rritjen e retorikës islamofobike në politikën amerikane dhe për ndikimin që ajo mund të ketë në klimën shoqërore dhe politike të vendit.

Pse bllokimi i Hormuzit mund të kërcënojë furnizimin global me ushqime

Tuesday, 10 March 2026 14:02

• Written by Mexhis

Të paktën 10 anije janë sulmuar në Ngushticën e Hormuzit që kur armiqësitë në Gjirin Persik nisën më 28 shkurt, dyshohet se shumë marinarë kanë humbur jetën në sulmin e fundit iranian ndaj një anije rimorkiator me flamur të Emirateve të Bashkuara Arabe, e cila ishte dërguar për të ndihmuar një anije kontejnerësh.

Edhe pse SHBA-ja ofron shoqërim detar dhe një program sigurimi prej 20 miliardë dollarësh për tankerët e naftës, të dhënat nga platformat që ndjekin trafikun detar tregojnë se qindra anije mbeten të bllokuara në të dy anët e kësaj rruge ujore.

Primet e sigurimit dhe tarifat e transportit të mallrave janë rritur ndjeshëm, duke i shtyrë kompanitë e transportit detar të ndalojnë operacionet.

Përveçse trajton pothuajse 30% të eksporteve botërore të naftës dhe 20% të furnizimit me gaz natyror, deri në 30% e eksporteve globale të plehrave kimike kalojnë gjithashtu përmes hyrjes së vetme të Gjirit Persik drejt oqeanit të hapur, një faktor i rëndësishëm për prodhimin ushqimor në botë.

Armiqësitë në Hormuz tashmë po mbjellin farat e inflacionit.

Çmimi i uresë, një lloj plehu kimik, është rritur në më shumë se 600 dollarë për ton, nga 450 dollarë që ishte javën e kaluar.

Menelaos Ydreos, sekretar i përgjithshëm i International Gas Union, pranoi se ndikimi kryesor i ndërprerjeve do të jetë te nafta dhe gazi, por theksoi natyrën dykahëshe të tregtisë në këtë ngushticë.

“Ka një sasi të konsiderueshme ushqimesh që hyn në rajon dhe që tani është ndërprerë. Ky ushqim nuk shërben vetëm për të përmbushur nevojat rajonale, por në disa raste edhe rieksportohet më tej,” tha Ydreos.

Por ai ngriti gjithashtu alarmin për ndikimin në shumë industri të tjera.

“Petrokimikatet janë të nevojshme për farmaceutikën, për plastikat dhe për shumë produkte të tjera. Mendoj se duhet ta shohim ndërprerjen në tërësinë e saj dhe jo thjesht si një çështje gazi dhe nafte. Në fakt, është shumë më e rëndë se kaq.”

Motori që ushqen botën

Gjiri Persik është një motor kyç që ushqen prodhimin ushqimor global, duke furnizuar disa nga eksportet më të mëdha në botë të plehrave azotike.

Sipas International Food Policy Research Institute (IFPRI), Katari, Arabia Saudite, Bahreini dhe Omani prodhojnë së bashku 15 milionë tonë metrikë në vit ure, fosfat diamonium (DAP) dhe amoniak anhidër.

Vende si India, SHBA-ja, Brazili dhe Australia mbështeten shumë te këto eksporte për të ruajtur rendimentet bujqësore.

Ekziston gjithashtu një lidhje e fortë me çmimet e gazit natyror. Gazi natyror përbën rreth 70% të kostos së prodhimit të plehrave azotike, ndaj një rritje e çmimeve në tregun e naftës do të reflektohej edhe në çmimet e plehrave kimike.

Por ndërsa rezervat dhe inventarët ofrojnë njëfarë mburoje për çmimet e naftës që të përballojnë goditjet në afat të shkurtër, tregjet e plehrave kimike kanë më pak hapësirë mbrojtëse.

Joseph Glauber, studiues i lartë emeritus në IFPRI-së, shpjegoi: “Shumë produkte plehrash mund të ruhen lehtësisht, por për shkak se kanë vlerë shumë të lartë krahasuar me lëndën bazë (p.sh. gazin natyror), dhe për faktin që gazi natyror prodhohet gjatë gjithë vitit, kostot e ruajtjes e bëjnë më ekonomike blerjen e tyre sipas nevojës.”

Porositë varen nga kërkesa sezonale, e cila përputhet me ciklet e mbjelljes dhe me kushtet e motit. Kjo do të thotë se inventarët e plehrave kimikë zakonisht prodhohen sipas porosisë dhe janë të destinuara për dërgesë të menjëhershme.

“Në SHBA, prodhuesit shpesh blejnë plehra dhe kimikate bujqësore në vjeshtë, për të siguruar furnizime të mjaftueshme për mbjelljen,” shtoi ai.

Shije e hidhur: Produktet ushqimore që mund të shtrenjtohen

Pra, cilat produkte ushqimore mund të bëhen më të shtrenjta?

Nëse armiqësitë në Ngushticën e Hormuzit zgjasin, mund të ndodhë që produktet bazë ushqimore si gruri, misri, buka, makaronat dhe patatet të shiten me çmime më të larta në supermarkete në të gjithë botën.

Produktet që prishen shpejt, si bulmeti dhe prodhimet e detit, mund të ndikohen gjithashtu. Ndërkohë, çmimet e vajit të sojës dhe të ushqimit për kafshë mund të rriten, gjë që mund t’i detyrojë fermerët të ndryshojnë planet e prodhimit.

Megjithatë, nuk ka arsye për panik për momentin, pasi ekspertë si Glauber presin vetëm një ndikim të vogël në afat të shkurtër. Faktori më i rëndësishëm mbetet çmimi i naftës.

“Çmimet më të larta të naftës dhe të energjisë në përgjithësi mund të rrisin kostot në shitjen me pakicë, pasi rriten kostot e transportit dhe të përpunimit pas fazës së prodhimit në fermë. Kjo mund të rigjallërojë inflacionin e çmimeve të ushqimeve me kalimin e kohës,” tha Glauber.

E njëjta gjë vlen edhe për sigurinë ushqimore. Jashtë Gjirit Persik, shqetësimet për pasigurinë ushqimore mbeten ende të kufizuara. Megjithatë, kjo mund të ndryshojë nëse Hormuzi mbetet i bllokuar për një periudhë të gjatë./MONITOR