Tuesday, 03 March 2026 11:22
Sa do të zgjasë lufta kundër Iranit? Pas vrasjes së Udhëheqësit Suprem Ali Khamenei dhe shumë zyrtarëve të lartë të Republikës Islamike, konflikti po tregon shenja të përhapjes edhe shumë përtej Iranit. Përvoja na mëson se kur Donald Trump bën parashikime për afatet, është më mirë t’i marrim ato me një dozë rezervë. Sidoqoftë, versioni i fundit i presidentit amerikan, sipas Daily Mail është se operacioni “Epic Fury” do të zgjasë “4 javë ose më pak” (ose ndoshta “4 ose 5 javë”, siç i tha New York Times).
Në një intervistë me “The Atlantic”, Trump theksoi se iranianët “duan të flasin” dhe ai është i gatshëm ta bëjë këtë. Prandaj, mund të gjendet një zgjidhje diplomatike, por nuk është e qartë se kur, sepse lëvizja drejt dialogut “duhet të kishte ndodhur më herët”. Duke folur më parë për “Axios”, Trump nuk e përjashtoi mundësinë e “vazhdimit për një kohë të gjatë dhe marrjes së kontrollit të gjithçkaje”.
Pastaj është edhe kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu, i cili dje njoftoi mobilizimin e gati 100 000 rezervistëve dhe duket shumë më i vendosur se Trump për të ecur përpara me luftën për t’i dhënë fund njëherë e përgjithmonë asaj që ai e quajti “regjimi terrorist” i ajatollahëve.
Në Uashington, sipas asaj që raporton korrespondentja e “Corriere Della Sera”, Viviana Mazza, “pak veta në rrethin e ngushtë të Trump duan një luftë të zgjatur. Zv.Presidenti J.D. Vance, i cili mishëron tendencat më izolacioniste, ka siguruar se nuk do të zgjasë shumë. Gjenerali Dan Caine, Kryetari i Shtabit të Përbashkët të Forcave të Armatosura, paralajmëroi gjithashtu për rrezikun e mungesës së municioneve, veçanërisht raketave të mbrojtjes ajrore.
Ka pasur disa kritika nga kampi MAGA, i njohur si kundërshtar i sulmeve në tokë të huaj (Tucker Carlson e quan ndërhyrjen “të neveritshme”, Marjorie Taylor Greene thotë se kjo nuk është Amerika e Para, por një shërbim ndaj Izraelit). Të tjerë kanë pranuar një operacion ushtarak, nëse është i shpejtë. “Le të digjet në ferr… Ndryshimi i regjimit u krye… Të gjithë të shkojnë në shtëpi”, – shkroi Steve Bannon në X.
Në bisedën afërsisht 6-minutëshe me “New York Times”, Trump ofroi disa pikëpamje në dukje kontradiktore se si pushteti mund të transferohet në një qeveri të re, të menaxhohet nga struktura ekzistuese apo nëse autoritetet iraniane mund të përmbysen.
Presidenti amerikan ka thënë se është i hapur për heqjen e sanksioneve ndaj Iranit nëse udhëheqja e re provon se do të jetë një partner pragmatik, por ai refuzoi të sqaronte se si ose nëse administrata e tij do ta mbronte popullin iranian nëse do të rrëzonte qeverinë aktuale. “Nuk po marr një angazhim në një mënyrë apo në një tjetër; është shumë herët.”
Është e qartë se, për momentin, pyetja se sa do të zgjasë lufta e re në Lindjen e Mesme ka shumë përgjigje.
Fatkeqësisht, përgjigjja e kësaj pyetjeje çon në shumë të tjera. E para: sa i lartë do të jetë numri i të vrarëve? Sa masakra të tjera si ajo në shkollën e vajzave në Minab në Iranin jugor, me të paktën 120 viktima dhe sa hakmarrje raketore iraniane si ato që deri më tani kanë rezultuar në 11 vdekje civile izraelite (9 prej tyre në një strehë nën një sinagogë në Beit Shemesh) dhe 3 ushtarë amerikanë, plus 3 civilë të tjerë në Kuvajt dhe 1 në Emirate?
Sërish, sa mund të përhapet konflikti, nëse do të zgjatet?
Përplasjet, që po shkaktojnë viktima dhe të plagosur, gjatë protestave në Irak dhe Pakistan kundër ndërhyrjes izraelito-amerikane po ngjallin frikë se zjarri mund të përhapet. E njëjta gjë vlen edhe për sulmet iraniane kundër vendeve të tjera të Gjirit, për t’i ndëshkuar ato për mbështetjen e tyre të heshtur ose të hapur për SHBA-në, ose për kthimin e Hezbollahut në lëshimin e raketave nga Libani drejt Izraelit.
Guido Olimpio shpjegon se hakmarrja ishte më e gjerë se sa pritej. Ajo nuk po bën dallim mes bazave ushtarake dhe vendeve civile. Harta është e gjerë: hotele dhe aeroporti në Dubai, doke të përdorura nga Marina Franceze në Abu Dhabi, një bazë amerikane në Erbil (Irak), një anije cisternë nafte në Gjirin Persik, porti omanian i Duqm, zyrat e Marinës Amerikane në Bahrein, objektiva në Arabinë Saudite, Kuvajt dhe Katar.
Hapësira ajrore siriane dhe jordaneze është shkelur dhe dronë janë dërguar drejt Mesdheut Lindor (konkretisht, drejt një baze ushtarake britanike në Qipro).
“Strategjia”, thekson Olimpio, “bazohet në një plan të saktë, por nuk është e sigurt se plani do të ketë sukses. Teherani dëshiron të destabilizojë monarkitë sunite, të minojë sistemin e tyre ekonomik, Duke i bërë ata të paguajnë një çmim të rëndë duke bllokuar bizneset, turizmin, vizitat dhe transportin.
Që nga mbrëmja e së shtunës, mijëra të huaj janë gjetur të bllokuar në Gjirin Persik, të paaftë të largohen për shkak të një prej pezullimeve më të mëdha të fluturimeve në histori (5,000 të anuluara). Pasojat në tranzitin detar janë po aq të rënda, me qindra cisterna nafte të bllokuara në të dy anët e Ngushticës së Hormuzit, të cilën iranianët po kërcënojnë ta bllokojnë.
“Ekziston edhe një shqetësim tjetër në kryeqytetet arabe. Askush nuk e di se çfarë do të ndodhte në rast të rënies së Republikës Islamike. Kaos, shkëputje e rajoneve separatiste, opozita e ndarë dhe e fragmentuar, rreziku i përplasjeve. Një revolucion i dytë, s’ka një strukturë të aftë për ta udhëhequr atë”, përfundon Olimpio.
Kohëzgjatja e konfliktit do të përcaktojë gjithashtu pasojat e tij ekonomike, nga çmimet e naftës dhe gazit deri te ndikimi në tregjet globale të aksioneve. Shumë analistë parashikojnë se nafta bruto mund të rritet nga 73 dollarë javën e kaluar në mbi 100 dollarë, por askush nuk e di se sa do të zgjasë kjo rritje (dhe gazi mund të jetë edhe më keq). Sa u përket tregjeve të aksioneve, tregu i Tokios ra me 1.5%.
Fati i regjimit
Pyetja tjetër e madhe pa përgjigje është: a do të jetë goditja, e cila ishte fatale për Udhëheqësin Suprem Khamenei (dhe ndoshta edhe për ish-Presidentin Mahmoud Ahmadinejad, megjithëse vrasja e tij nuk është e sigurt), gjithashtu fatale për Republikën Islamike? Miliona iranianë, në vend dhe në mbarë botën, shpresojnë kështu. Megjithatë, mijëra njerëz kanë dalë në rrugë për të vajtuar Khamenein dhe për t’u zotuar për besnikëri ajatollahëve.
Megjithëse sipas disa vlerësimeve, vetëm 20% e iranianëve ende e mbështesin regjimin, “në konfuzionin e luftës, një gjë është e qartë: nën zjarrin e kryqëzuar të bombave amerikane dhe izraelite, udhëheqësit e Republikës Islamike po përpiqen të pikturojnë një pamje të normalitetit kushtetues. Sikur vdekja e Khameneit të ishte thjesht një formalitet, sikur ata kishin nevojë të tregonin se teokracia është në të vërtetë e qëndrueshme”.
Ali Larijani – kreu i Këshillit të Sigurisë Kombëtare – njoftoi se triumvirati që mbikëqyr tranzicionin është mbledhur tashmë. Ai përbëhet nga Presidenti Masoud Pezeshkian, Kryetari i Gjyqësorit Gholam-Hossein Mohseni-Ejei dhe anëtari i Këshillit të Gardës Alireza Arafi, të dy këta të fundit janë kandidatë potencialë për trashëgiminë.
Do t’i takojë Asamblesë së Ekspertëve – 88 juristë islamikë të zgjedhur nga populli çdo 8 vjet, por të filtruar nga Këshilli i Gardës të emërojë pasardhësin. Ministri i Jashtëm Abbas Araghchi njofton se institucionet dhe “procedurat kushtetuese” mund të përfundojnë së shpejti: “Mund të shihni zgjedhjen e një udhëheqësi suprem brenda 1 ose 2 ditësh”.
Ndër emrat që po merren në konsideratë për pasardhës është Mojtaba Khamenei, 57 vjeç, djali i dytë dhe djali i preferuar i Liderit Suprem. Pastaj është Gholam-Hossein Mohseni Ejei, 70 vjeç, një “skifter gjyqësor”. Ashtu si Khamenei kur u zgjodh Lider Suprem, ai është gjithashtu një hojatolislam, që do të thotë se ende nuk është një ajatollah. Ai është një nga fytyrat më të errëta të drejtësisë iraniane, pasi u bë kreu i Gjykatës Supreme në vitin 2021, i emëruar nga vetë Lideri. Një tjetër emër që po përmendet është Arafi, 57 vjeç, i cili ka qenë pjesë e triumviratit për dy ditë. Ai ia detyron ngritjen e karrierës së tij babait të tij, një mik i Khomeinit dhe Khameneit, i cili e emëroi atë në Këshillin e Gardianëve në vitin 2019. Ai është një skifter anti-SHBA.
Emrat e Ahmad Khatami, një konservator me ndikim; Hassan Khomeini, nip i themeluesit të Republikës Islamike; dhe Mohammad Mehdi Mirbagheri, një i linjës së ashpër nga Asambleja e Ekspertëve, po qarkullojnë gjithashtu.
Teksa presim disa përgjigje ka më shumë pyetje pa përgjigje. Drejtori i Corriere della Sera, Luciano Fontana shkruan: “Askush nuk mund të ndiejë simpati për një regjim fetar dhe autokratik që mbyti popullin e tij, mohoi lirinë dhe çdo të drejtë themelore, vrau dhe burgosi mijëra vajza dhe djem iranianë. Askujt nuk do t’i mungojë një figurë të tmerrshme si Khamenei.
Shumë të rinj po e thonë këtë, duke falënderuar Trump për goditjen që i shkaktoi regjimit. Ana tjetër e medaljes, megjithatë, është shumë shqetësuese. Fillimi i një lufte të re në Lindjen e Mesme, që shtrihet në shumë vende në zonë, do të thotë të shkaktosh një spirale me rezultate të paparashikueshme. Më shumë vdekje dhe shkatërrim, më shumë destabilizim dhe kaos.”
Ursula von der Leyen bën thirrje për përpjekje për një “tranzicion të besueshëm” në Iran. “Nëse duam shpresë të re për popullin iranian, duhet të sigurohemi që e ardhmja u përket atyre”, – tha presidentja e Komisionit Evropian.
“Ky është një moment vendimtar në historinë e Iranit. Çfarë do të ndodhë është e pasigurt”, përsëriti Përfaqësuesja e Lartë për Politikën e Jashtme, Kaja Kallas.
Në një deklaratë të përbashkët, Gjermania, Franca dhe Mbretëria e Bashkuar thanë se ishin gati për “veprime mbrojtëse të nevojshme dhe proporcionale” në përgjigje të sulmeve hakmarrëse iraniane që “kanë synuar aleatët tanë të ngushtë dhe kërcënojnë personelin tonë ushtarak dhe civilët në rajon”.
Kryeministri britanik Keir Starmer shtoi: “SHBA-të mund të përdorin bazat tona për sulme”.
Por është e qartë se, edhe një herë, Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli kanë vepruar pa e marrë fare parasysh Evropën. Antonio Polito shkruan në editorialin e tij se “shkalla e paligjshmërisë së Evropës ndaj Lojës së Madhe që po ndryshon ekuilibrin global demonstrohet nga habia që Ministri ynë i Mbrojtjes patën kur udhëtuan për në Dubai pikërisht kur po shpërthente konflikti”.
Nga kjo rrethanë e fundit ministri Crosetto mundi të kthehej vetëm me një fluturim ushtarak të paguar nga xhepi i tij. Ai është vënë në qendër të sulmeve të opozitës se “qeveria nuk mund të mbetet e shtypur nga administrata amerikane; miqësia që ajo pretendon me Trump nuk e pengoi atë të mos e paralajmëronte për sulmin”, – tha sekretarja e Partisë Demokratike Elly Schlein. Giuseppe Conte dhe Matteo Renzi gjithashtu e mbështetën këtë ide. Gjenerali Roberto Vannacci tha se “i vetmi ministër i mbrojtjes që shkon me pushime në një zonë lufte pa e ditur”.
Papa Leoni XIV kërkoi “ndalimin e spirales së dhunës përpara se të bëhet një humnerë e pariparueshme”. Presidenti rus Vladimir Putin, në një mesazh ngushëllimi dërguar Presidentit iranian Massoud Pezeshkian, vlerësoi Khamenein si një “burrë shteti të jashtëzakonshëm” dhe e quajti “vrasjen” e tij “një shkelje cinike të të gjitha normave të moralit njerëzor dhe të drejtës ndërkombëtare”.
Në fund të fundit, siç thekson Paolo Valentino, Putin tani mund t’i mbrojë aleatët e tij satrapë vetëm me fjalë, siç ndodhi me Bashar Assad të Sirisë dhe Nicolás Maduro të Venezuelës./ Marrë me shkurtime nga Corriere della Sera, përshtati në shqip LAPSI.al
