Wednesday, 04 March 2026 18:24
Në një analizë, media britanikie BBC shpjegon pse dhëheqësit evropianë e kanë të vështirë të flasin me një zë të vetëm për Iranin dhe zhvillimet e trazuara në Lindjen e Mesme. Evropa e dinte se kjo mund të ndodhte. Për javë të tëra, udhëheqësit dhe politikëbërësit vëzhguan përforcimin e ushtrisë amerikane në Lindjen e Mesme. Ata dëgjuan kërcënimet e administratës Trump ndaj Teheranit: Hiqni dorë nga të gjitha aspiratat bërthamore përndryshe.
Por që kur sulmi amerikano-izraelit filloi ndaj Iranit tre ditë më parë, ky kontinent është dukur në rastin më të mirë i pakoordinuar, nëse jo i përçarë dhe padyshim pa ndikim, i zënë në vorbullën e ngjarjeve. Çdo vend evropian është i shqetësuar në mënyrë të kuptueshme për qytetarët e tij në rajon nëse dhe si mund të kenë nevojë të evakuojnë atë që do të ishin dhjetëra mijëra njerëz në total. Qeveritë evropiane shqetësohen gjithashtu për ndikimin që kriza në Lindjen e Mesme mund të ketë te konsumatorët në vend. Për shembull, te çmimet e energjisë dhe ushqimeve. Çmimet e gazit evropian janë rritur në një masë të paparë që nga fillimi i pushtimit të plotë të Ukrainës nga Rusia në vitin 2022.
Politikisht, Evropa po përpiqet qartë të gjejë një zë të bashkuar mbi zhvillimet marramendëse me ritëm të shpejtë në Lindjen e Mesme. Tre fuqitë më të mëdha të kontinentit, Franca, Gjermania dhe Mbretëria e Bashkuar, arritën të lëshojnë një deklaratë të përbashkët gjatë fundjavës, duke e paralajmëruar Iranin se ishin gati të ndërmerrnin veprime mbrojtëse për të shkatërruar aftësinë e tij për të qëlluar raketa dhe dronë, nëse Teherani nuk i ndalte sulmet e tij pa dallim. Që atëherë, Mbretëria e Bashkuar ka rënë dakord me një kërkesë të SHBA-së për të përdorur dy baza ushtarake britanike për sulme mbrojtëse në vendet e raketave iraniane megjithëse presidenti Trump ka qenë kritik ndaj faktit që Mbretëria e Bashkuar nuk ka qenë më aktive.
Franca po forcon praninë e saj në Lindjen e Mesme pasi një sulm iranian goditi një bazë franceze në Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Gjermania thotë se ushtarët e saj mbeten të gatshëm për masa mbrojtëse nëse sulmohen, por asgjë përtej kësaj nuk ishte planifikuar. Të tre vendet nuk vunë në dyshim ligjshmërinë sipas ligjit ndërkombëtar të sulmeve SHBA-Izrael. Pyetjet drejtuar Uashingtonit mungonin gjithashtu dukshëm në morinë e postimeve në Twitter që ka postuar shefja e politikës së jashtme të BE-së, Kaja Kallas.
Një konsideratë kryesore e të gjithë këtyre udhëheqësve evropianë është mosdëshira për të armiqësuar Donald Trumpin. Ata shpresojnë me dëshpërim që ngjarjet në Lindjen e Mesme të mos jenë një tjetër shpërqendrim për presidentin amerikan, duke e penguar atë përsëri të angazhohet në gjetjen e një zgjidhjeje të qëndrueshme për një konflikt tjetër, këtë herë në kontinentin e tyre: Ukrainën. Por, a i turbullon ujërat shmangia e disa fuqive kryesore evropiane në lidhje me ligjshmërinë e veprimeve të fundit të SHBA-së në Iran apo Venezuelë, për shembull? Ata shpesh thonë se kjo është një Evropë me vlera të përbashkëta, që respekton një rend ndërkombëtar të bazuar në rregulla. Por, cilat janë saktësisht rregullat?
Kryeministri i Spanjës thotë se është i qartë. Pedro Sanchez shkroi në mediat sociale, duke shpallur se mund të jesh kundër një regjimi të urryer, siç është rasti me regjimin iranian, dhe në të njëjtën kohë të jesh kundër një ndërhyrjeje ushtarake të pajustifikuar dhe të rrezikshme jashtë ligjit ndërkombëtar. Një numër avionësh amerikanë u larguan nga Spanja të hënën pasi Madridi tha se ato baza nuk mund të përdoren për sulme ndaj Iranit.
Ndërkohë, Bashkimi Evropian është dukur krejtësisht i pakoordinuar. Një deklaratë nga ministrat e jashtëm të shteteve anëtare nuk e mbështeti ndryshimin e regjimit në Iran, ndërsa presidenti i Komisionit Evropian (organi kryesor ekzekutiv i BE-së) bëri pikërisht këtë të dielën. “Një tranzicion i besueshëm në Iran është urgjentisht i nevojshëm”, tha presidentja e tij Ursula von der Leyen në një postim në rrjetet sociale.
Kjo vështirë se ishte një shfaqje e të folurit me një zë.
E megjithatë, ambicia e deklaruar e kombeve evropiane, brenda dhe jashtë BE-së, përfshirë Mbretërinë e Bashkuar në këtë botë të re dhe të trazuar të politikës së Fuqive të Mëdha – është të punojnë më mirë së bashku në fusha me interes të ndërsjellë, para së gjithash në arenën e sigurisë dhe mbrojtjes. Por pyetja është, a janë ata vërtet të aftë ta bëjnë këtë?
Një ndryshim bërthamor
Viti 2026 ka qenë vërtet një vit trazirash: Venezuela, Groenlanda dhe Irani. Evropa përballet me një Rusi ekspansioniste në pragun e saj, një Kinë ekonomikisht agresive dhe një aleat gjithnjë e më të paparashikueshëm në Uashington. Të hënën, Presidenti Emmanuel Macron njoftoi se Franca do të ndryshonte doktrinën e saj bërthamore dhe do të rriste numrin e kokave bërthamore, sepse, tha ai, konkurrentët tanë kanë evoluar, ashtu si edhe partnerët tanë.
Rusia ka arsenalin më të madh bërthamor në botë, Kina po zgjeron me shpejtësi kapacitetet e saj dhe ndërsa SHBA-ja – fuqia e dytë më e madhe bërthamore globale, menjëherë pas Rusisë – për dekada i ka siguruar Evropës një ombrellë bërthamore, ndryshimi i prioriteteve në Uashington i ka bërë evropianët nervozë. Suedia, Gjermania dhe Polonia i janë drejtuar drejtpërdrejt Francës për të kërkuar mbulim më të gjerë evropian, përveç mbrojtjes që u ofrohet tashmë aleatëve të NATO-s nga Mbretëria e Bashkuar, e vetmja fuqi tjetër bërthamore në Evropë.
Presidenti Macron e gjen veten në pozicionin ta thashë unë, duke e nxitur Evropën për vite me radhë që të bëhet më strategjikisht autonome në mbrojtje (duke përfshirë një shtytje të madhe në hapësirë, me satelitë me përdorim të dyfishtë, për shembull, nëpërmjet Agjencisë Hapësinore Evropiane, anëtare e së cilës është edhe Mbretëria e Bashkuar). Por koordinimi mbetet një sfidë e madhe. Prokurimi i armëve është një shembull i qartë. Ndërsa Shtetet e Bashkuara përdorin rreth 30 sisteme të ndryshme armësh, Evropa ka 178 sisteme armësh që shpesh dyfishohen. “Joefikase, të shtrenjta dhe të ngadalta”, ishte përfundimi dënues javën e kaluar i Presidentes së Parlamentit Evropian, Roberta Metsola.
NATO po përpiqet ta zbusë këtë duke u përpjekur të menaxhojë vendimet e blerjeve në të 32 anëtarët e saj, por problemi këtu është se udhëzimet e aleancës mbrojtëse janë vetëm vullnetare. Të gjithë anëtarët e NATO-s (përveç Spanjës) iu nënshtruan presionit nga Donald Trump vitin e kaluar dhe ranë dakord të rrisin shpenzimet e mbrojtjes. Por po aq e rëndësishme është nëse këto para shpenzohen më pas në mënyrë efektive. Instinkti i shumicës së qeverive kombëtare është të mbrojnë industritë e tyre të mbrojtjes, madje edhe në kurriz të fqinjëve të tyre. Franca shpesh akuzohet për këtë.
Prioritetet e formuara nga historia
Ndërsa ngjarjet që po zhvillohen në Lindjen e Mesme e nxjerrin në pah qartësisht, çdo vend në këtë kontinent ka prioritetet, pikat e forta dhe të dobëta të veta, të formuara nga historia e tij dhe shqetësimet e votuesve. Fakti që Gjermania ndjeu nevojën ta shprehte shumë qartë këtë javë se nuk planifikon të rrisë praninë e saj ushtarake në Lindjen e Mesme, e lëre më të marrë pjesë në ndonjë veprim ofensiv, varet nga fakti se gjermanët janë ende shumë të turpshëm ndaj konflikteve, kryesisht bazuar në të kaluarën e vendit të tyre.
A e mbani mend se si Gjermania u tall dhe u qortua fillimisht ndërkombëtarisht për ngadalësinë në dërgimin e tankeve në Ukrainë, pasi filloi pushtimi në shkallë të plotë i Rusisë katër vjet më parë? Kancelari i atëhershëm gjerman, Olaf Scholz, nuk u ndje aspak i pakënaqur që iu dha nofka “Friedenskanzler” (Kancelari i Paqes) në shtypin gjerman. Një pjesë e madhe e shoqërisë gjermane fillimisht nuk ndihej rehat me idenë se armët gjermane mund të drejtoheshin përsëri kundër rusëve, siç kishte ndodhur gjatë dy luftërave botërore të shekullit të kaluar.
Ashtu si pjesa tjetër e Evropës, Gjermania u mbështet te Shtetet e Bashkuara për sigurinë e saj për dekada të tëra. Por, me administratën Trump që këmbëngul që Evropa tani të marrë përsipër pjesën më të madhe të mbrojtjes së saj, Gjermania planifikon të shpenzojë më shumë për buxhetin e saj të mbrojtjes deri në vitin 2029 sesa Franca dhe Mbretëria e Bashkuar së bashku, sipas NATO-s. Ajo dëshiron të ndërtojë edhe ushtrinë më të madhe konvencionale në Evropë – dhe 80 vjet pas Luftës së Dytë Botërore, dhe me Gjermaninë të rrënjosur fort në NATO dhe BE, fuqitë e tjera evropiane po e mirëpresin iniciativën ushtarake gjermane, në vend që të duken të kërcënuara prej saj.
Kryeministrja e Italisë, në të kundërt, po detyrohet të bëjë vallen më të dhimbshme – midis opinionit të votuesve italianë dhe asaj që ajo beson se është në interesin më të mirë të vendit të saj dhe të saj në skenën botërore. Deri më tani, Giorgia Meloni ka mbajtur një profil shumë të ulët ndaj sulmeve SHBA-Izrael ndaj Iranit. Ajo është një nga të paktët udhëheqës në Evropë që ka një marrëdhënie vërtet të ngrohtë me Donald Trump./BBC
