DW shpjegon: Lufta në Iran - Pse Rusia nuk po i vjen në ndihmë Teheranit?
Regjimi iranian, i përballur me presion të madh dhe me shumë pak aleatë ndërkombëtarë, ka qenë duke llogaritur në mbështetjen e Moskës përballë sulmeve të vazhdueshme amerikane dhe izraelite. Megjithatë, deri tani, Teherani duket se është zhgënjyer thellësisht.
Vetëm disa orë pasi bombat izraelite dhe amerikane nisën të godasin Teheranin të shtunën, Rusia reagoi me një deklaratë të drejtpërdrejtë. Përfaqësuesi i përhershëm i Rusisë në OKB, Vassily Nebenzia, e quajti sulmin një “akt të paprovokuar agresioni të armatosur kundër një shteti sovran dhe të pavarur anëtar të Kombeve të Bashkuara”.
Moska është një nga aleatët e paktë, por më të qëndrueshëm të Teheranit, dhe një kolaps i mundshëm i regjimit iranian mund të përbënte një goditje për interesat gjeopolitike dhe ekonomike të Rusisë. Megjithatë, lind pyetja: pse Moska nuk po i vjen në ndihmë Iranit?
Partneriteti Rusi–Iran
Moska dhe Teherani kanë bashkëpunuar në disa projekte ekonomike të rëndësishme për Rusinë, thotë Nikita Smagin, ekspert i pavarur për Rusinë dhe Lindjen e Mesme me bazë në Azerbajxhan, në një intervistë për DW.
Një prej tyre është korridori i transportit Veri–Jug, veçanërisht pasi Rusia u shkëput nga rrugët e saj tradicionale të tranzitit pas nisjes së pushtimit të plotë të Ukrainës në shkurt 2022.
Rusia, India dhe Irani nënshkruan marrëveshjen për këtë rrjet multimodal prej 7,200 kilometrash në vitin 2000, i cili parashikohet të kalojë edhe përmes Azerbajxhanit. Sipas qendrës kërkimore Gulf Research Center me bazë në Arabinë Saudite, rreth 75% e projektit është përfunduar.
Irani ka qenë gjithashtu i rëndësishëm për Rusinë në aspektin ushtarak, veçanërisht duke furnizuar që nga viti 2023 dronët e tipit Shahed. Këta dronë kanë ndryshuar ndjeshëm dinamikën e luftës në Ukrainë, thotë Julian Waller, analist kërkimor në programin e studimeve për Rusinë në think-tankun amerikan Center for Naval Analyses (CNA).
“Irani ka qenë i dobishëm për përpjekjen ushtarake ruse, edhe pse prodhimi i dronëve tani është kryesisht lokalizuar në Rusi, e cila ka përmirësuar dizajnin e tyre”, tha Waller për DW.
Raportohet gjithashtu se Rusia ka ndarë informacione të inteligjencës me Iranin dhe ka dërguar raketa dhe municione në Teheran.
Megjithatë, sipas Smagin, partneriteti mes Rusisë dhe Iranit nuk bazohet në ideologji. “Politikanët rusë nuk kanë ndonjë simpati të veçantë për Iranin, por e shohin Teheranin si një partner strategjik të besueshëm, pasi të dy vendet janë nën sanksione ndërkombëtare – ndryshe nga vende si Turqia apo Egjipti, që mund të ndërpresin tregtinë me Rusinë nëse përballen me presion nga Perëndimi.”
Gregoire Roos, drejtor për Evropën dhe Rusinë në think-tankun londinez Chatham House, mendon se Teherani madje ka shërbyer deri diku si mentor për Moskën.
“Irani ka përvojë të konsiderueshme në anashkalimin e sanksioneve ndërkombëtare dhe i ka dhënë Rusisë këshilla se si t’i shmangë ato”, tha ai për DW.
Një llogaritje e gabuar e Iranit?
Megjithatë, ekspertët bien dakord se Rusia nuk ka gjasa të ndërhyjë drejtpërdrejt në luftën aktuale SHBA-Izrael kundër Iranit.
“Të dy vendet nuk janë aleatë në një marrëveshje mbrojtjeje të ndërsjellë”, tha Waller. Disa analistë sugjerojnë gjithashtu se Rusia mund të ketë një marrëveshje joformale mos-sulmi me Izraelin.
Sipas ekspertit të marrëdhënieve ndërkombëtare Mojtaba Hashemi, Teherani gjithsesi priste “mbështetje të prekshme politike dhe ushtarake” nga Moska.
“Kjo do të përfshinte zgjerimin e bashkëpunimit ushtarak-teknik, ndarjen e inteligjencës dhe dërgimin e një mesazhi të qartë parandalues ndaj armiqve – jo vetëm mbështetje verbale”, tha ai për DW, duke shtuar se regjimi iranian kishte bërë një llogaritje të gabuar.
“Rusia dhe Kina kanë probleme më të mëdha për t’u shqetësuar. Mbështetja e tyre ka qenë e njëjtë si më parë – furnizim me armë dhe mjete represioni për Republikën Islamike.”
Nga ana tjetër, Mohammad Ghaedi nga Universiteti George Washington beson se mungesa e mbështetjes nga Rusia nuk ka qenë një surprizë për udhëheqjen iraniane.
“Skepticizmi ndaj mbështetjes te Moska ka ekzistuar prej kohësh në Teheran. Siç ka thënë dikur ish-presidenti Mahmoud Ahmadinejad: ‘Rusia gjithmonë e ka tradhtuar kombin iranian’. Edhe presidenti Masoud Pezeshkian pas luftës 12-ditore në qershor 2025 deklaroi se ‘vendet që i konsideronim miq nuk na ndihmuan gjatë luftës’.”
Përfitimet dhe rreziqet për Moskën
Një luftë e zgjatur në Iran mund të ketë edhe disa përfitime për Rusinë, argumenton Gregoire Roos.
“Në media do të kishte më pak vëmendje për presidentin ukrainas Volodymyr Zelenskyy, sepse fokusi do të ishte te Irani dhe rreziku i përshkallëzimit.”
Ai shton se SHBA-ja mund ta kishte të vështirë të mbështeste një tjetër front diplomatik dhe ushtarak në të njëjtën kohë, duke bërë që prioriteti të kalonte te Lindja e Mesme.
Mund të ketë edhe përfitime ekonomike për Rusinë. Irani ka mbyllur në masë të madhe Ngushticën e Hormuzit, përmes së cilës kalon rreth 20% e naftës dhe gazit në botë, duke shkaktuar rritje të çmimeve.
“Nëse çmimet e naftës dhe gazit mbeten të larta për muaj apo edhe një vit, kjo do të ishte një përfitim i madh për Rusinë si eksportuese energjie”, tha Waller.
Megjithatë, rënia e mundshme e regjimit iranian do të ishte një goditje serioze për prestigjin e Rusisë si fuqi e madhe, thekson Roos.
“Rusia ka qenë pjesë e një grupi vendesh – përfshirë Iranin, Sirinë dhe Kinën – që synojnë të zëvendësojnë rendin botëror të drejtuar nga Perëndimi me një rend multipolar.”
“Por ky grup nuk është tkurrur kurrë kaq shpejt më parë, gjë që do të nënkuptonte një humbje të madhe ndikimi për Rusinë në zonën e saj të ndikimit euroaziatik.”
A do të vazhdojë aleanca Rusi–Iran?
Hashemi beson se mungesa e mbështetjes nga Rusia mund të dëmtojë marrëdhëniet mes dy vendeve.
“Rusia dhe Kina e kanë përdorur Iranin kryesisht si një kartë gjeopolitike në negociatat me Perëndimin. Nëse regjimi aktual dobësohet më tej, Moska ka të ngjarë të kërkojë garanci nga qeveria e ardhshme iraniane në vend që të investojë në një strukturë që po shembet.”
Megjithatë, sipas Ghaedi, regjimi aktual iranian do të dëshironte ende të ruante lidhje të ngushta me Moskën, duke pasur parasysh marrëdhëniet e tensionuara me Perëndimin.
“Teherani nuk ka gjasa të rrezikojë humbjen e këtij partneriteti, veçanërisht duke qenë se Rusia ka të drejtë vetoje në Këshillin e Sigurimit të OKB-së.”
