Irani bllokon Hormuzin, Arabia Saudite aktivizon ‘planin B’: tubacione gjigante për të shmangur bllokadën e naftës

Sunday, 05 April 2026 17:34

• Written by Mexhis

Kërcënimi i kontrollit afatgjatë iranian të Ngushticës së Hormuzit po i detyron shtetet e Gjirit të rishqyrtojnë planet e shtrenjta për të ndërtuar tubacione që do të anashkalonin rrugën kryesore të transportit detar dhe do të lejonin eksportet e naftës dhe gazit, raporton Financial Times.

Zyrtarët dhe drejtuesit e kompanive të energjisë thonë se tubacionet e reja mund të jenë e vetmja mënyrë për të zvogëluar ndjeshmërinë afatgjatë të shteteve të Gjirit ndaj ndërprerjeve të transportit detar përmes ngushticës, megjithëse projekte të tilla janë të kushtueshme, politikisht komplekse dhe duhen vite për t’u përfunduar.

“Tubacioni Lindje-Perëndim duket si një goditje gjeniale”

Konflikti ka nxjerrë në pah më tej vlerën strategjike të tubacionit Lindje-Perëndim prej 1,200 kilometrash të Arabisë Saudite. I ndërtuar në vitet 1980 mes frikës se një luftë midis Iranit dhe Irakut mund ta mbyllte ngushticën, tani është një infrastrukturë kyçe që transporton rreth 7 milionë fuçi naftë në ditë në portin e Detit të Kuq të Yanbusë, duke anashkaluar plotësisht Hormuzin.

“Në retrospektivë, tubacioni Lindje-Perëndim duket si një vepër gjeniale”, tha një zyrtar i lartë i energjisë së Gjirit për Financial Times.

Amin Nasser, drejtor ekzekutiv i kompanisë shtetërore saudite të naftës Aramco, u tha analistëve muajin e kaluar se tubacioni ishte “rruga kryesore në të cilën mbështetemi tani”.

Arabia Saudite tani po shqyrton se si të devijojë pjesën më të madhe të prodhimit të saj prej 10.2 milionë fuçish në ditë të naftës në rrugë tokësore, në vend që të kalojë nëpër ujërat e kontrolluara nga Irani. Kjo përfshin zgjerimin e kapacitetit të një tubacioni ekzistues ose ndërtimin e atyre të rinj.

Planet e mëparshme për tubacionet rajonale shpesh kanë dështuar për shkak të kostove të larta dhe kompleksitetit. Por Maisoon Kafafy e Këshillit Atlantik thotë se atmosfera në Gjirin tani po ndryshon. “Ndjej një zhvendosje nga diskutimet teorike në realitetin operativ. Të gjithë po shikojnë të njëjtën hartë dhe po arrijnë në të njëjtat përfundime”, tha ajo për Financial Times.

Në vend të projekteve individuale, zgjidhja më e qëndrueshme do të ishte krijimi i një rrjeti tubacionesh nafte të ndërlidhura, megjithëse kjo është edhe më e vështira për t’u arritur. Projekte të tilla mund të bëhen pjesë e një infrastrukture më të gjerë tregtare në planin afatgjatë, përmes së cilës, përveç energjisë, do të rrjedhin edhe mallra të tjera.

Një mundësi është ringjallja e projektit amerikan të korridorit ekonomik IMEC, i cili do të lidhë Indinë, Gjirin dhe Evropën. Por një pjesë e këtij plani përfshinte edhe një tubacion nafte politikisht të ndjeshëm drejt portit izraelit të Haifës. Ky korridor u diskutua së fundmi edhe nga Benjamin Netanyahu kur tha se pas sulmit ndaj Iranit, kjo ide do të bëhej kryesore në tryezë.

Projektet rajonale dhe pengesat kryesore

Yossi Abu, drejtor i kompanisë izraelite NewMed Energy, është i bindur se tubacionet e naftës në Mesdhe do të ndërtohen ende, qoftë drejt porteve izraelite apo egjiptiane. “Njerëzit duhet të kontrollojnë fatin e tyre, së bashku me aleatët e tyre. Ne kemi nevojë për tubacione dhe lidhje hekurudhore në të gjithë rajonin, pa pengesa që mund të na bllokojnë“, tha ai.

Christopher Bush, drejtor i kompanisë libaneze Cat Group, e cila ishte e përfshirë në ndërtimin e tubacionit saudit, thotë se ka pasur interes për projekte të reja për një kohë të gjatë.

“Kemi marrë kërkesa për projekte të ndryshme. Ka disa prezantime në tavolinën time”, tha ai për Financial Times. Por pengesat mbeten të larta. Vlerësohet se ndërtimi i një tubacioni të ri të ngjashëm me atë saudit sot do të kushtojë të paktën 5 miliardë dollarë, ose rreth 4.6 miliardë euro.

Projektet më komplekse që përfshijnë vende të shumta, të tilla si rrugët nga Iraku përmes Jordanisë, Sirisë ose Turqisë, mund të kushtojnë midis 15 dhe 20 miliardë dollarëve, ose rreth 14 deri në 18.5 miliardë euro.

Rreziqet e sigurisë dhe politike

Bush paralajmëron gjithashtu për rreziqe serioze të sigurisë, duke përfshirë bombat e pashpërthyera në Irak dhe praninë e grupeve ekstremiste si ISIS. Tubacionet për në Oman do të duhet të kalojnë nëpër shkretëtirë dhe terren malor, duke shtuar sfidat teknike.

Portet e Omanit nuk janë plotësisht të sigurta. Sulmet e fundit me dronë në portin kyç të Salalah e detyruan atë të mbyllet përkohësisht. Sfidat politike përfshijnë çështje të kontrollit të tubacionit dhe ndarjes së të ardhurave. Për të krijuar një rrjet rajonal, vendet e Gjirit do të duhet të braktisin politikat individuale dhe të punojnë së bashku.

“Gjithmonë ka qenë më e lehtë dhe më e lirë të ngarkosh naftë në një anije dhe ta transportosh atë me det”, tha Bush.

Çfarë është realiste në planin afatshkurtër?

Në planin afatshkurtër, opsionet më premtuese janë zgjerimi i tubacionit ekzistues Lindje-Perëndim të Arabisë Saudite dhe rritja e kapacitetit të tubacionit nga Abu Dhabi në portin e Fujairah. Arabia Saudite po shqyrton gjithashtu zhvillimin e terminaleve shtesë të eksportit në Detin e Kuq, duke përfshirë një port në det të thellë si pjesë e projektit Neom.

“Jam i sigurt se ata po e shqyrtojnë këtë opsion. Ka shumë njerëz të zgjuar që punojnë për këtë tani”, tha Bush. Ministria e energjisë e Arabisë Saudite nuk iu përgjigj një kërkese për koment nga Financial Times.

Një zyrtar i lartë tha se Abu Dhabi kishte kohë që kishte plane për një tubacion shtesë për në Fujairah, por se nuk do të merreshin vendime derisa të sqarohej statusi afatgjatë i Ngushticës së Hormuzit.

Ministri i Jashtëm i Iranit: Pasojat radioaktive “do t’i japin fund jetës” në vendet e Gjirit jo në Teheran

Sunday, 05 April 2026 17:34

• Written by Mexhis

Ministri i Jashtëm i Iranit Abbas Araghchi ka komentuar mbi një sulm të raportuar pranë centralit bërthamor të Bushehrit.

Ai shkruan në mediat sociale: “A e mbani mend zemërimin perëndimor për armiqësitë pranë centralit bërthamor Zaporizhzhia në Ukrainë? Izraeli dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës e kanë bombarduar centralin tonë bërthamor në Bushehr katër herë deri më tani.”

Ai shton: “Rezultatet radioaktive do t’i japin fund jetës në kryeqytetet e Këshilli i Bashkëpunimit të Gjirit (GCC), jo në Teheran. Sulmet ndaj petrokimikateve tona përcjellin gjithashtu objektiva të vërteta.”

SHBA-të dhe Izraeli ende nuk e kanë konfirmuar përfshirjen e tyre në sulm.

Kujtojmë se zona përreth centrali bërthamor të Bushehrit është sulmuar këtë të shtunë për herë të katërt gjatë luftës aktuale, sipas Organizata e Energjisë Atomike të Iranit.

Organizata raporton se një nga punonjësit e mbrojtjes fizike të uzinës u vra gjatë sulmit dhe akuzon SHBA-të dhe Izraeli për përgjegjësi.

Deklarata e Organizatës thotë se hetimet fillestare sugjerojnë se incidenti “nuk shkaktoi dëme” në pjesët kryesore të uzinës dhe funksionimi i saj “nuk u prek”. Megjithatë, paralajmërohet se për shkak të “sasive të konsiderueshme të materialit radioaktiv”, çdo dëmtim serioz mund të rrezikojë një “aksident të madh bërthamor”.

Bushehri është i vetmi central bërthamor operativ i Iranit dhe u përfundua me ndihmën e Rusisë. Moska ka evakuuar shumë nga stafi i saj nga uzina. Kreu i korporatës shtetërore bërthamore të Rusisë, Alexei Likhachev, tha dy ditë më parë se një “valë e fundit evakuimi” që përfshin rreth 200 persona është planifikuar paraprakisht për javën e ardhshme.

Programi bërthamor i Iranit ka qenë prej kohësh një pikë mosmarrëveshjeje, duke çuar në sanksione të gjera ndërkombëtare. Lufta SHBA-Izrael kundër Iranit filloi më 28 shkurt, dy ditë pas një raundi të tretë bisedimesh indirekte bërthamore SHBA-Iran në Gjenevë

Papa trondit botën: ‘Dorëzoni armët ose njerëzimi do të varroset nga lufta!’

Sunday, 05 April 2026 17:34

• Written by Mexhis

Papa Leone XIV, gjatë meshës së Pashkëve në Vatikan, mbajti një fjalim të fortë dhe me tone alarmuese mbi gjendjen aktuale të botës, të cilën e përshkroi si të “mbytur nga luftërat, padrejtësitë dhe indiferenca”. Ai përdori simbolikën e ringjalljes së Krishtit për të dhënë një mesazh të fuqishëm: ashtu si guri u rrokullis nga varri për të lejuar dritën dhe shpresën të hynin në botë, edhe sot njerëzimi duhet të heqë “gurët” që po e mbajnë të bllokuar – luftërat, egoizmin dhe mungesën e ndjeshmërisë ndaj vuajtjes së të tjerëve.

Papa theksoi se konfliktet e vazhdueshme në botë po shkatërrojnë jo vetëm jetët e njerëzve, por edhe të ardhmen e kombeve, ndërsa egoizmi dhe mbyllja e kufijve po i bëjnë shoqëritë më të ftohta dhe më pak solidare. Ai paralajmëroi për një fenomen që e quajti “globalizimi i indiferencës”, ku njerëzit po mësohen me dhunën dhe po bëhen gjithnjë e më të pandjeshëm ndaj vdekjes së mijëra personave dhe pasojave shkatërruese ekonomike e sociale të luftërave.

Në një thirrje të drejtpërdrejtë dhe pa ekuivok, Papa u kërkoi atyre që kanë pushtet dhe armë në dorë të zgjedhin paqen dhe të ndalojnë konfliktet. Ai theksoi se nuk duhet lejuar që e keqja të paralizojë ndërgjegjen njerëzore, duke nënvizuar se heshtja dhe indiferenca janë po aq të rrezikshme sa vetë dhuna.

Mesazhi i tij u përcoll në 10 gjuhë të ndryshme, duke reflektuar dimensionin global të thirrjes së tij për paqe dhe solidaritet. Ndërkohë, ai pritet ta thellojë këtë mesazh edhe më tej në fjalimin tradicional “Urbi et Orbi”, ku do t’i drejtohet mbarë botës me një apel për reflektim dhe ndryshim në një moment kritik për njerëzimin.

Lufta me Iranin po del jashtë kontrollit: Trump grumbullon trupa në Lindjen e Mesme - Bota drejt katastrofës?

Sunday, 05 April 2026 17:34

• Written by Mexhis

Sulmi SHBA-Izrael ndaj Iranit ka qenë një katastrofë e papërmbajtur humanitare, politike dhe ekonomike. Dhe situata mund të përkeqësohet edhe më tej.

Pas dështimit të fushatës së bombardimeve për të arritur ndryshimin e regjimit në Teheran apo për të rihapur Ngushticën e Hormuzit, një pikë kritike për energjinë që Irani e ka bllokuar efektivisht, presidenti amerikan Donald Trump ka dislokuar mijëra trupa shtesë amerikane në Lindjen e Mesme.

Këto përfshijnë 6,000 marinarë dhe personel ushtarak në bordin e një grupi goditës aeroplanmbajtës të udhëhequr nga USS George H. W. Bush, më shumë se 1,000 parashutistë nga Divizioni i 82-të Ajror, si dhe një njësi sulmi amfib të udhëhequr nga USS Tripoli, që përfshin rreth 2,200 marinsa. Ata i bashkohen rreth 50,000 trupave amerikane që ndodheshin tashmë në rajon në fillim të luftës.

A do t’i dislokojë vërtet Trump këto trupa?

Provat sugjerojnë fuqishëm se po.

Grumbullime të ngjashme masive ushtarake i paraprinë sulmit amerikan ndaj Venezuelës në janar dhe sulmit fillestar SHBA-Izrael ndaj Iranit më 28 shkurt. Edhe mesazhet e fundit të Trump, që nuk përjashton dërgimin e trupave tokësore ndërsa sugjeron, pa prova, se negociatat me Teheranin “po shkojnë shumë mirë”, ngjajnë në mënyrë të frikshme me zhvillimet e pak javëve më parë.

Për më tepër, pasojat tashmë të rënda nga sulmi ndaj Iranit, përfshirë rritjen e çmimeve të energjisë, shtimin e kostove të huamarrjes së qeverisë amerikane dhe rënien e tregjeve financiare, duket se nuk e kanë penguar Trump të nisë fushatën e bombardimeve. Pse të mendohet se pasojat, në mënyrë të pashmangshme katastrofike, të një ndërhyrjeje tokësore do të ishin ndryshe?

Megjithatë, kryeqytetet europiane duken më të shqetësuara për një skenar pothuajse të kundërt: që Trump, në vend që të përshkallëzojë konfliktin, të shpallë fitore dhe t’ua lërë atyre detyrën për të rihapur Ngushticën e Hormuzit.

Por siç thekson Alicia García Herrero, studiuese në think-tank-un me bazë në Bruksel Bruegel, një tërheqje amerikane ka të ngjarë t’i japë më shumë fuqi rivalit kryesor, Kinës, për ta rihapur ngushticën përmes kanaleve diplomatike – gjë që është një tjetër arsye pse, sipas saj, “SHBA do të duhet të përshkallëzojë”.

Nëse SHBA do të tërhiqej nga Irani pa e hapur ngushticën, “Kina do të ishte fituesja më e madhe ndonjëherë, sepse Kina do ta hapte Ngushticën e Hormuzit dhe të gjithë do ta njihnin këtë,” tha ajo.

Rritje e bllokuar ekonomike

Duke supozuar se SHBA nis një ndërhyrje tokësore, çfarë do të ndodhte realisht? Dhe cili do të ishte ndikimi në Europë?

Askush nuk e di me saktësi.

Kjo sepse nuk është e qartë se çfarë detyre konkrete do të kishin trupat tokësore. A do të ngarkoheshin, për shembull, me marrjen e uraniumit në impiantin bërthamor në Isfahan? Apo do të përpiqeshin të merrnin dhe të mbanin nën kontroll rafineritë kryesore të naftës në ishullin Kharg? Apo të dyja? Apo asnjërën?

Megjithatë, pothuajse e sigurt është se një ndërhyrje tokësore, e cila ka të ngjarë të bëhej në koordinim me aleatë rajonalë si Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe, do ta dënonte Europën me një periudhë të zgjatur stanjacioni, ku çmimet më të larta të naftës dhe gazit do të rrisnin inflacionin dhe do të dobësonin prodhimin.

Parashikimi bazë i European Central Bank, sipas të cilit inflacioni në eurozonë do të arrinte 2.6% dhe rritja ekonomike do të binte në 0.9% këtë vit, do të rezultonte shumë optimist, duke qenë se bazohej në supozimin se konflikti do të mbetej “relativisht i kufizuar”. Një seri rritjesh të normave të interesit nga BQE për të frenuar inflacionin, por që do të dëmtonin investimet, do të ishte pothuajse e pashmangshme.

“Do të ishte jashtëzakonisht negative,” tha Jacob Funk Kirkegaard. Sipas tij, Irani mund të kundërpërgjigjej duke shkatërruar impiantin e gazit të lëngshëm në Ras Laffan në Katar, duke nxjerrë menjëherë jashtë funksionit një të pestën e furnizimit global me LNG.

Çmimet e naftës do të rriteshin ndjeshëm, pasi tregjet do të fillonin të llogarisnin “reduktimin dhe shkatërrimin afatgjatë të infrastrukturës kryesore energjetike në Gjirin Persik”. Edhe kostot e huamarrjes për qeveritë europiane do të rriteshin, duke arritur nivele të krahasueshme me krizën e eurozonës së dekadës së kaluar.

“Kur kalon në trupa tokësore, është një histori krejt tjetër,” shtoi ai.

Ndërkohë, Philipp Lausberg theksoi se diversifikimi i furnizimeve energjetike të Europës pas pushtimit rus të Ukrainës në 2022, si dhe rritja e kapacitetit të eksporteve të LNG nga SHBA, mund ta zbusin disi goditjen.

Megjithatë, ai paralajmëroi se një ndërhyrje tokësore mund të shkaktojë mungesa të produkteve të rafinuara, veçanërisht të karburantit për avionë, për të cilin linjat ajrore europiane mbështeten në Gjirin Persik për rreth një të katërtën e kërkesës.

Konflikti mund të përshpejtojë gjithashtu deindustrializimin në Europë, sidomos në Gjermani, si dhe të rrisë mbështetjen për partitë populiste që kërkojnë ndihmë financiare për qytetarët dhe bizneset.

“Kjo mund të shkaktojë trazira politike,” tha Lausberg. Qeveritë europiane do të përballeshin me një dilemë mes mbrojtjes së familjeve dhe disiplinës fiskale, çka në afat të gjatë mund të vërë në pikëpyetje stabilitetin financiar të eurozonës.

Ai paralajmëroi gjithashtu se konflikti mund të nxisë kriza të tjera, përfshirë një rënie të tregjeve të lidhura me inteligjencën artificiale.

“Kemi kohë që flasim për këtë flluskë të AI, dhe kjo mund të jetë pika e fundit,” tha ai.

Frika bërthamore

Ekspertët, megjithatë, minimizojnë mundësinë që një ndërhyrje tokësore të çojë në përdorimin e armëve bërthamore.

“Izraeli është i vetmi shtet me armë bërthamore në rajon dhe gjasat që ai t’i përdorë kundër trupave amerikane nuk janë të larta,” tha Susi Snyder nga organizata International Campaign to Abolish Nuclear Weapons.

Më e mundshme, sipas saj, është që një ndërhyrje tokësore të shndërrohet në një proces të gjatë pushtimi, i ngjashëm me ndërhyrjen amerikane në Irak në vitin 2003.

“Kemi qenë këtu më parë,” tha ajo. “Dhe e dimë si përfundoi.”

Edhe Kirkegaard e mbështeti këtë vlerësim: “Problemi është, pasi e bën këtë, si do t’i nxjerrësh më këto trupa?”

Një pyetje që, fatkeqësisht, Trump mund të detyrohet t’i përgjigjet shumë shpejt.