Kush është Saeed Jalili, zyrtari i linjës së ashpër që mund të udhëheqë Iranin pas vrasjes së Larijanit
Vrasja e Ali Larijanit, sekretarit të Këshillit të Lartë të Sigurisë Kombëtare të Iranit dhe, sipas disa raporteve, udhëheqësit de fakto të vendit, e ka lënë Iranin edhe një herë përballë pasigurisë se kush do të plotësojë një nga postet e tij më të ndjeshme, me politikanin e linjës së ashpër Saeed Jalili që po shfaqet në raportet e mediave arabe si një pasardhës i mundshëm.
Asnjë njoftim zyrtar që emëron një zëvendësues nuk është lëshuar dhe mbetet e paqartë nëse Jalili do të emërohet përfundimisht. Sipas ligjit iranian, Presidenti Masoud Pezeshkian do të emëronte pasardhësin e Larijanit, ashtu siç emëroi Larijanin në këtë post në gusht 2025.
Megjithatë, emri i Jalilit ka sipërfaqur shpejt në mediat rajonale dhe spekulimet online, duke tërhequr vëmendjen mbi një figurë veterane konservatore të lidhur prej kohësh me disa nga qëndrimet më të ngurta të Republikës Islamike ndaj Perëndimit, negociatave bërthamore dhe politikës rajonale.
Jalili ofroi ngushëllime gjatë natës për vdekjen e Larijanit dhe komandantit të Basij-it, Gholamreza Soleimani, duke i përshkruar ata si pjesë të një sakrifice të vazhdueshme për Revolucionin Islamik që vetëm sa do të forconte vendosmërinë e Iranit.
“Këto hapa jo vetëm që do të dështojnë të lirojnë armikun nga këllaka në të cilën është zhytur, por gjithashtu do të përshpejtojnë procesin e disfatës dhe poshtërimit të tij,” tha Jalili.
Jalili ka shërbyer si përfaqësues i udhëheqësit suprem të vrarë, Ajatollah Ali Khamenei, në Këshillin e Lartë të Sigurisë Kombëtare që nga viti 2008. Sipas një profili të transmetuar të martën nga Al Jazeera, ai konsiderohet jo vetëm si një konservator tradicionalist, por si një nga figurat më të linjës së ashpër në sistemin politik të Iranit. Emri i tij është lidhur prej kohësh me një vizion më armiqësor ndaj Perëndimit dhe me kundërshtimin ndaj hapjes politike ose kompromisit në negociata.
Ai ka shërbyer më parë si sekretar i Këshillit të Lartë të Sigurisë Kombëtare dhe luajti një rol të rëndësishëm në bisedimet bërthamore të Iranit me fuqitë perëndimore. Ai tani shërben në Këshillin për Përcaktimin e Interesit të Sistemit, një trup i ngarkuar me zgjidhjen e mosmarrëveshjeve brenda sistemit dhe ruajtjen e interesave të regjimit
Jalili filloi karrierën e tij diplomatike në vitin 1989 kur iu bashkua Ministrisë së Jashtme të Iranit. Më vonë ai drejtoi zyrën e inspektimit të ministrisë deri në vitin 1996, pastaj shërbeu si ndihmës i lartë për çështjet e SHBA-së. Nga viti 2001 deri në 2005, ai punoi në zyrën e udhëheqësit suprem. Në shtator 2007, ai u emërua sekretar i Këshillit të Lartë të Sigurisë Kombëtare dhe u bë kreu i ekipit negociator bërthamor të Iranit në bisedimet me fuqitë perëndimore.
Khamenei e emëroi zyrtarisht Jalilin si përfaqësuesin e tij në këshill më 28 korrik 2008. Pesë vjet më vonë, pasi Hassan Rouhani u zgjodh president, Jalili u zëvendësua si sekretar i këshillit nga Ali Shamkhani, i cili u vra në sulmin hapës të luftës aktuale. Jalili që atëherë ka mbetur në Këshillin për Përcaktimin e Interesit.
Ai gjithashtu ka bërë tentativa të përsëritura për presidencën. Në vitin 2013, ai doli i treti në zgjedhjet e fituara nga Rouhani. Në vitin 2021, ai hyri në garë por u tërhoq para votimit në favor të Ebrahim Raisit. Në vitin 2024, në zgjedhjet e mbajtura pas vdekjes së Raisit në një rrëzim helikopteri, Jalili humbi ndaj Pezeshkian.
Jalili shoqërohet gjerësisht me pozicione të pakompromis si në çështjet rajonale ashtu edhe në ato ndërkombëtare. Ai shihet si kundërshtar i vendosur i lëshimeve politike mbi programin bërthamor dhe mbi marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara.
Megjithëse nuk është shpallur asnjë vendim zyrtar, raportet e mediave arabe kanë sugjeruar se ngritja e figurave më të linjës së ashpër në Iran mund të reduktojë më tej shanset e zgjidhjeve diplomatike në planin afatshkurtër, veçanërisht pasi Irani mbetet në luftë me Shtetet e Bashkuara dhe Izraelin.
Nëse emërohet, Jalili do të përfaqësonte një kthim te një figurë e njohur, por më konfrontuese në qendër të vendimmarrjes iraniane, një figurë që ka të ngjarë të përforcojë rrymat më të linjës së ashpër brenda Republikës Islamike në një moment krize të mprehtë ushtarake dhe politike.
Danny Citrinowicz, ish-kreu i degës së Iranit në divizionin kërkimor të Drejtorisë së Inteligjencës Ushtarake dhe tani bashkëpunëtor kërkimor në programin e Iranit në INSS, shtoi: “Ka kuptim që Jalili të emërohet, sepse ai ka shërbyer tashmë si sekretar i Këshillit të Sigurisë Kombëtare dhe është përfaqësuesi i udhëheqësit suprem atje.
“Ai është ultra-konservator dhe mban pozicione shumë ekstreme. Emërimi i tij ka kuptim edhe sepse ai do të fitonte mbështetjen e Gardës Revolucionare, pasi ai vërtet konsiderohet si një nga fajkonjtë më të mëdhenj në vetë regjimin. Emërimi i tij nuk do të ishte një shenjë e mirë në kuptimin e aftësisë për të arritur çfarëdo lloj marrëveshjeje me këtë regjim. Ky është problemi që në fillim me atë që po ndodh tani. Është e vërtetë, regjimi po dobësohet, por në fund të gjitha ato figura si Larijani, me të cilët ishte ende e mundur të kryheshin disa lloj lëvizjesh, po hiqen. Me Jalilin, kjo mundësi është më e vogël.”
“Ky është një njeri i rrezikshëm,” tha Citrinowicz. “Ai humbi ndaj Pezeshkian në zgjedhjet e fundit presidenciale dhe fakti që mori 13 milionë vota në raundin e dytë vetëm tregon se sa e fortë është baza ideologjike e regjimit në Iran. Ky nuk është një numër i vogël, kur ai po i ofron Iranit një horizont shumë konservator, ideologjik dhe fetar. Nëse ai zgjidhet, do të jetë një hap tjetër drejt radikalizimit të regjimit.”
Sipas Citrinowicz, është e qartë se sistemi iranian po bëhet ndjeshëm më ekstrem dhe pyetja është se cili është objektivi. Nëse regjimi në fakt bie, atëherë nuk do të ketë rëndësi, sepse njerëzit e tij nuk do të mbeten më në pushtet. Por nëse regjimi mbijeton, tha ai, ky do të ishte një zhvillim shumë shqetësues për Izraelin, popullin iranian dhe shtetet e Gjirit, shkruan Ynet.
“Këta janë njerëz shumë ekstremë. Do të jetë shumë e vështirë të arrihet çfarëdo lloj rregullimi me ta. Sistemi iranian po bëhet shumë më ekstrem. Kjo redukton gjasat për përfundimin e luftës. Kjo krijon një situatë në të cilën ose regjimi shembet, ose lufta vazhdon për një kohë shumë të gjatë,” tha ai.
