Sunday, 05 April 2026 17:34
Sulmi SHBA-Izrael ndaj Iranit ka qenë një katastrofë e papërmbajtur humanitare, politike dhe ekonomike. Dhe situata mund të përkeqësohet edhe më tej.
Pas dështimit të fushatës së bombardimeve për të arritur ndryshimin e regjimit në Teheran apo për të rihapur Ngushticën e Hormuzit, një pikë kritike për energjinë që Irani e ka bllokuar efektivisht, presidenti amerikan Donald Trump ka dislokuar mijëra trupa shtesë amerikane në Lindjen e Mesme.
Këto përfshijnë 6,000 marinarë dhe personel ushtarak në bordin e një grupi goditës aeroplanmbajtës të udhëhequr nga USS George H. W. Bush, më shumë se 1,000 parashutistë nga Divizioni i 82-të Ajror, si dhe një njësi sulmi amfib të udhëhequr nga USS Tripoli, që përfshin rreth 2,200 marinsa. Ata i bashkohen rreth 50,000 trupave amerikane që ndodheshin tashmë në rajon në fillim të luftës.
A do t’i dislokojë vërtet Trump këto trupa?
Provat sugjerojnë fuqishëm se po.
Grumbullime të ngjashme masive ushtarake i paraprinë sulmit amerikan ndaj Venezuelës në janar dhe sulmit fillestar SHBA-Izrael ndaj Iranit më 28 shkurt. Edhe mesazhet e fundit të Trump, që nuk përjashton dërgimin e trupave tokësore ndërsa sugjeron, pa prova, se negociatat me Teheranin “po shkojnë shumë mirë”, ngjajnë në mënyrë të frikshme me zhvillimet e pak javëve më parë.
Për më tepër, pasojat tashmë të rënda nga sulmi ndaj Iranit, përfshirë rritjen e çmimeve të energjisë, shtimin e kostove të huamarrjes së qeverisë amerikane dhe rënien e tregjeve financiare, duket se nuk e kanë penguar Trump të nisë fushatën e bombardimeve. Pse të mendohet se pasojat, në mënyrë të pashmangshme katastrofike, të një ndërhyrjeje tokësore do të ishin ndryshe?
Megjithatë, kryeqytetet europiane duken më të shqetësuara për një skenar pothuajse të kundërt: që Trump, në vend që të përshkallëzojë konfliktin, të shpallë fitore dhe t’ua lërë atyre detyrën për të rihapur Ngushticën e Hormuzit.
Por siç thekson Alicia García Herrero, studiuese në think-tank-un me bazë në Bruksel Bruegel, një tërheqje amerikane ka të ngjarë t’i japë më shumë fuqi rivalit kryesor, Kinës, për ta rihapur ngushticën përmes kanaleve diplomatike – gjë që është një tjetër arsye pse, sipas saj, “SHBA do të duhet të përshkallëzojë”.
Nëse SHBA do të tërhiqej nga Irani pa e hapur ngushticën, “Kina do të ishte fituesja më e madhe ndonjëherë, sepse Kina do ta hapte Ngushticën e Hormuzit dhe të gjithë do ta njihnin këtë,” tha ajo.
Rritje e bllokuar ekonomike
Duke supozuar se SHBA nis një ndërhyrje tokësore, çfarë do të ndodhte realisht? Dhe cili do të ishte ndikimi në Europë?
Askush nuk e di me saktësi.
Kjo sepse nuk është e qartë se çfarë detyre konkrete do të kishin trupat tokësore. A do të ngarkoheshin, për shembull, me marrjen e uraniumit në impiantin bërthamor në Isfahan? Apo do të përpiqeshin të merrnin dhe të mbanin nën kontroll rafineritë kryesore të naftës në ishullin Kharg? Apo të dyja? Apo asnjërën?
Megjithatë, pothuajse e sigurt është se një ndërhyrje tokësore, e cila ka të ngjarë të bëhej në koordinim me aleatë rajonalë si Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe, do ta dënonte Europën me një periudhë të zgjatur stanjacioni, ku çmimet më të larta të naftës dhe gazit do të rrisnin inflacionin dhe do të dobësonin prodhimin.
Parashikimi bazë i European Central Bank, sipas të cilit inflacioni në eurozonë do të arrinte 2.6% dhe rritja ekonomike do të binte në 0.9% këtë vit, do të rezultonte shumë optimist, duke qenë se bazohej në supozimin se konflikti do të mbetej “relativisht i kufizuar”. Një seri rritjesh të normave të interesit nga BQE për të frenuar inflacionin, por që do të dëmtonin investimet, do të ishte pothuajse e pashmangshme.
“Do të ishte jashtëzakonisht negative,” tha Jacob Funk Kirkegaard. Sipas tij, Irani mund të kundërpërgjigjej duke shkatërruar impiantin e gazit të lëngshëm në Ras Laffan në Katar, duke nxjerrë menjëherë jashtë funksionit një të pestën e furnizimit global me LNG.
Çmimet e naftës do të rriteshin ndjeshëm, pasi tregjet do të fillonin të llogarisnin “reduktimin dhe shkatërrimin afatgjatë të infrastrukturës kryesore energjetike në Gjirin Persik”. Edhe kostot e huamarrjes për qeveritë europiane do të rriteshin, duke arritur nivele të krahasueshme me krizën e eurozonës së dekadës së kaluar.
“Kur kalon në trupa tokësore, është një histori krejt tjetër,” shtoi ai.
Ndërkohë, Philipp Lausberg theksoi se diversifikimi i furnizimeve energjetike të Europës pas pushtimit rus të Ukrainës në 2022, si dhe rritja e kapacitetit të eksporteve të LNG nga SHBA, mund ta zbusin disi goditjen.
Megjithatë, ai paralajmëroi se një ndërhyrje tokësore mund të shkaktojë mungesa të produkteve të rafinuara, veçanërisht të karburantit për avionë, për të cilin linjat ajrore europiane mbështeten në Gjirin Persik për rreth një të katërtën e kërkesës.
Konflikti mund të përshpejtojë gjithashtu deindustrializimin në Europë, sidomos në Gjermani, si dhe të rrisë mbështetjen për partitë populiste që kërkojnë ndihmë financiare për qytetarët dhe bizneset.
“Kjo mund të shkaktojë trazira politike,” tha Lausberg. Qeveritë europiane do të përballeshin me një dilemë mes mbrojtjes së familjeve dhe disiplinës fiskale, çka në afat të gjatë mund të vërë në pikëpyetje stabilitetin financiar të eurozonës.
Ai paralajmëroi gjithashtu se konflikti mund të nxisë kriza të tjera, përfshirë një rënie të tregjeve të lidhura me inteligjencën artificiale.
“Kemi kohë që flasim për këtë flluskë të AI, dhe kjo mund të jetë pika e fundit,” tha ai.
Frika bërthamore
Ekspertët, megjithatë, minimizojnë mundësinë që një ndërhyrje tokësore të çojë në përdorimin e armëve bërthamore.
“Izraeli është i vetmi shtet me armë bërthamore në rajon dhe gjasat që ai t’i përdorë kundër trupave amerikane nuk janë të larta,” tha Susi Snyder nga organizata International Campaign to Abolish Nuclear Weapons.
Më e mundshme, sipas saj, është që një ndërhyrje tokësore të shndërrohet në një proces të gjatë pushtimi, i ngjashëm me ndërhyrjen amerikane në Irak në vitin 2003.
“Kemi qenë këtu më parë,” tha ajo. “Dhe e dimë si përfundoi.”
Edhe Kirkegaard e mbështeti këtë vlerësim: “Problemi është, pasi e bën këtë, si do t’i nxjerrësh më këto trupa?”
Një pyetje që, fatkeqësisht, Trump mund të detyrohet t’i përgjigjet shumë shpejt.
