Tuesday, 21 April 2026 19:11
FT, Lapsi.al
Kush e kujton Yitzhak Rabinin? Është e sigurt të thuhet se në Amerikë pak veta nën 40 vjeç do ta kujtonin kryeministrin e guximshëm të Izraelit që kërkoi paqe me palestinezët. Vrasja e tij në vitin 1995 nga një ekstremist izraelit nxiti kthesën e vendit djathtas dhe agimin e epokës së Benjamin Netanyahut. Kjo epokë nuk po tregon shenja zbehjeje. Nuk duhet të ketë mister se pse amerikanët më të rinj sot janë po aq pro-palestinezë sa paraardhësit e tyre që dikur ishin pro-izraelitë. Rabini vuri jetën e tij në rrezik për paqen. Çfarë do të thotë kjo për periudhën post-Netanyahu?
Ndryshimi në ndjesinë amerikane është i thellë. Gjashtëdhjetë për qind e amerikanëve tani e shohin Izraelin në mënyrë të pafavorshme. Sa më të rinj të jenë, aq më i lartë është ai numër. Tre të katërtat e 18-29-vjeçarëve simpatizojnë më shumë me palestinezët sesa me izraelitët, sipas një sondazhi tjetër të NBC fundjavën e kaluar. Me vdekjen e brezit “baby boomers”, animi anti-izraelit i Amerikës ka të ngjarë të forcohet. Gjithnjë e më pak amerikanë e mendojnë Izraelin si Davidin që qëndronte përballë Goliathit të botës arabe. Gjithnjë e më shumë e lidhin atë me militarizëm të rëndë.
Madje ekziston një rrezik jo i parëndësishëm që Izraeli të përplaset me presidentin Donald Trump. Në një moment Trump do të bëjë një marrëveshje me regjimin e Iranit për t’i dhënë fund luftës, ose ndryshe Operacionit Epic Fury. Cilado qoftë forma, Izraeli pothuajse me siguri do të jetë kundër saj. Amerikanët e kanë vënë re ndikimin e Netanyahut në bindjen e Trump se ishte ide e mirë të sulmohej Irani që në fillim. Grupet pro-izraelite kanë shpërdoruar shumë mirëbesim duke akuzuar ata që vërejnë ndikimin e Netanyahut se po përhapin ndjenja antisemite. Kjo do t’i kthente në antisemitë miliona amerikanë sionistë.
Për të qenë të qartë, Trump është i vetmi përgjegjës për përfshirjen e Amerikës në këtë luftë kapriçioze. Por, siç raportoi The New York Times, zëri më i spikatur që e shtyu Trumpin të vazhdonte ishte ai i Netanyahut. Vetë këshilltarët e Trump, përfshirë Marco Rubion, sekretarin e shtetit; JD Vance, zëvendëspresidentin; John Ratcliffe, drejtorin e CIA-s; dhe Dan Caine, kryetarin e shefave të shtabit të bashkuar ushtarak, shprehën shkallë të ndryshme skepticizmi. Netanyahu nuk ishte një mjeshtër kukullash që tërhiqte fijet. Por aftësitë e tij për të bindur Trumpin ishin thelbësore.
Prirja tjetër dramatike kundër Izraelit është mes demokratëve. 40 nga 47 senatorë demokratë javën e kaluar votuan për të bllokuar shitjet amerikane të armëve për Izraelin. Vetëm pak vite më parë, demokratët kërkonin me zell para nga Komiteti Amerikan për Marrëdhëniet Publike Izraelite, lobimi më i fuqishëm pro-izraelit në vend. AIPAC ende e paraqet veten si dypartiak. Demokratët tani po zotohen të mos pranojnë atë që ata e shohin si para të njollosura.
Edhe pretendentët e partisë për Shtëpinë e Bardhë janë në një garë për të parë kush mund të distancohet më shumë nga Izraeli. Ritmi po vendoset nga Rahm Emanuel, ish-kryetari i bashkisë së Çikagos, i cili është zotuar t’i japë fund subvencionit vjetor amerikan prej 3.8 miliardë dollarësh për Izraelin. Ai mund të blejë armë me çmim tregu si çdo aleat tjetër, thotë ai. Nëse Izraeli do të shkelte rregullat e luftës, shton ai, Amerika duhet të vendoste embargo. Demokratë të tjerë po kërcënojnë të ndalojnë shitjen edhe të armëve mbrojtëse, përfshirë për Kupolën e Hekurt mbrojtëse të Izraelit.
Përveç Bernie Sandersit, një politikë e tillë do të kishte qenë e paimagjinueshme vetëm pak vite më parë. Fakti që emri i mesëm i Emanuelit është “Israel” dhe që ai për pak kohë ka qenë vullnetar civil në Forcat e Mbrojtjes së Izraelit vetëm sa e përforcon ndryshimin. Por Netanyahu e ka bërë shtratin ku mund të detyrohet të shtrihet. Kur Emanuel ishte shefi i stafit i Barack Obamës në vitin 2009, Netanyahu raportohet se e quajti atë “hebre që urren veten”. Faji i Emanuelit ishte se kishte kundërshtuar vendbanime të reja izraelite në Bregun Perëndimor të pushtuar.
Taktika të tilla kanë përgatitur terrenin për reagimin e sotëm. Grindja e Netanyahut me Emanuelin ilustron akuzat e pabarabarta për të ashtuquajturën besnikëri të dyfishtë. Kushdo që nënkupton se një hebre amerikan i spikatur ka lidhje si me SHBA-në ashtu edhe me Izraelin rrezikon të akuzohet për antisemitizëm nga AIPAC dhe aleatë të tjerë të Netanyahut. Megjithatë, kur një figurë hebreo-amerikane si Emanuel ka një mendim të ndryshëm për interesat kombëtare të SHBA-së, ata etiketohen si të pabesë ose më keq. Demokratët, përfshirë një shumicë senatorësh hebrenj, janë të ndjeshëm ndaj standardeve të tilla të dyfishta. Shumica janë gjithashtu të shqetësuar nga keqpërdorimi i një prej paragjykimeve më vdekjeprurëse të historisë. Madje, një përdorim i tillë i tepruar vetëm sa shton ftohjen e Amerikës ndaj Izraelit.
Aktit të radhës do t’i përkasin përpjekjet e Trump për të gjetur një rrugëdalje nga Epic Fury. Është e vështirë të shihet se si ai do të arrijë një marrëveshje SHBA-Iran shumë më të mirë se ajo që Obama negocioi në vitin 2015. Netanyahu theu traditën duke i thënë Kongresit se marrëveshja bërthamore Iran-SHBA ishte “shumë e keqe”. Ai luajti gjithashtu rol në vitin 2018 duke e bindur Trumpin të tërhiqej prej saj.
Shumica e 440 kg uranium shumë të pasuruar që Irani vlerësohet se ka, mjaftueshëm për rreth 10 armë bërthamore, janë pasuruar që prej asaj kohe. Trump synon një pezullim të pacaktuar të pasurimit, kundrejt 15 viteve të Obamës. Por nëse korniza e Trumpit dështon të frenojë programin balistik të Iranit dhe të shkëpusë lidhjet e Iranit me përfaqësuesit e tij rajonalë, Netanyahu do ta urrejë pothuajse po aq shumë.
Ndërkohë, si SHBA ashtu edhe Izraeli përballen me zgjedhje më vonë këtë vit. Netanyahu është tepër dinak për të rrezikuar një fushatë pa mbështetjen e Trumpit. Por instinkti i vetëruajtjes së Trumpit ndoshta do ta ndalojë atë të rrezikojë viktima masive amerikane duke dërguar forca tokësore në Iran. Kështu, dilema e Netanyahut është e pjekur paraprakisht. E vetmja gjë me të cilën ai mund të llogarisë është se kushdo që do të vijë pas Trumpit ka të ngjarë të jetë shumë më pak miqësor.
