Tuesday, 07 April 2026 13:06
Deklarata e djeshme e Donald Trump për operacionin e shpëtimit të pilotit të rrëzuar nga avioni F-15 E të rrëzuar të premten në territorin iranian, ka ngritur më shumë pikëpyetje sesa admirim në qarqet analitike ndërkombëtare. Sipas tij, SHBA mobilizoi një forcë masive prej 155 avionësh për të shpëtuar dy pilotë të rrëzuar “thellë në territor armik”, duke përdorur një kombinim të fuqisë ushtarake dhe – siç e pranoi vetë – taktikash mashtruese në shkallë të gjerë.
Në versionin e Trump, operacioni duket si një demonstrim spektakolar i kapaciteteve amerikane: dhjetëra avionë luftarakë, cisterna karburanti, mjete kërkim-shpëtimi dhe madje bombardues të rëndë, të gjitha të hedhura në një mision për të nxjerrë dy njerëz nga një situatë kritike. Por vetë përshkrimi i tij e zbeh narrativën heroike, pasi një pjesë e madhe e kësaj force – sipas fjalëve të tij – u përdor thjesht për të ngatërruar dhe mashtruar iranianët mbi vendndodhjen reale të pilotëve.
Kjo nuk është diçka e panjohur në doktrinën ushtarake amerikane. Operacionet e tipit CSAR (Combat Search and Rescue) historikisht kanë përfshirë përdorimin e “decoys” dhe devijimeve për të shmangur ndërhyrjen e armikut. Megjithatë, ekspertë të sigurisë që komentojnë në media si BBC dhe Reuters kanë theksuar në raste të ngjashme se përdorimi i forcave në këtë shkallë është zakonisht shumë më i kufizuar dhe i fokusuar, jo një “paradë ajrore” me qindra mjete.
Sipas rrëfimit të Trump, pilotët zbatuan manualin klasik të mbijetesës: largim i menjëhershëm nga vendi i rrëzimit, fshehje në terren dhe kontakt i shpejtë me forcat amerikane. Njëri prej tyre, i plagosur rëndë, arriti të ngjitej në terren malor dhe të transmetonte koordinatat. Më pas, një valë e parë prej 21 avionësh kërkim-shpëtimi u përball me atë që presidenti e quajti “zjarr shumë të rëndë”, ndërsa një helikopter u godit, por misioni përfundoi me sukses.
Problemi nuk është vetë operacioni – i cili në teori përputhet me praktikat e njohura të shpëtimit ushtarak – por shkalla dhe mënyra si po paraqitet. Një mobilizim i tillë masiv për dy pilotë, në një zonë ku çdo lëvizje mund të shkaktojë përshkallëzim direkt me Iranin, duket për shumë analistë më shumë si një rrëfim i hiperbolizuar politikisht sesa një raport i ftohtë ushtarak.
Në fakt, raportimet ndërkombëtare mbi përplasjet SHBA–Iran gjatë periudhave të fundit tregojnë një prirje të qartë për operacione të kufizuara dhe të kontrolluara, pikërisht për të shmangur një konflikt të hapur. Një operacion me 155 avionë në territor armik do të konsiderohej një akt i madh lufte dhe do të kishte gjasa të pasohej nga reagime të menjëhershme – gjë që nuk është reflektuar në raportimet kryesore ndërkombëtare.
Në këtë kontekst, në disa media dhe burime iraniane janë shfaqur edhe dyshime alternative për qëllimin real të operacionit. Sipas këtyre narrativave, një mobilizim kaq i madh ajror mund të mos ketë qenë thjesht për një mision shpëtimi, por edhe një mbulesë për operacione të tjera më të ndjeshme, përfshirë mundësinë e ndërhyrjes në objekte strategjike apo edhe sigurimin/transportimin e materialeve të ndjeshme si uraniumi. Këto pretendime nuk janë konfirmuar nga burime të pavarura ndërkombëtare dhe duhen parë në kontekstin e luftës së propagandës që shoqëron çdo përshkallëzim SHBA–Iran. Megjithatë, vetë fakti që një operacion i tillë ngre këto dyshime tregon nivelin e lartë të mosbesimit dhe tensionit mes palëve.
Në fund, ajo që mbetet është një histori që tingëllon më shumë si një skenar filmi aksion sesa një operacion i zakonshëm ushtarak: shumë avionë, shumë dramë dhe një dozë e konsiderueshme “dredhie”. Dhe si shpesh në raste të tilla, pyetja nuk është vetëm çfarë ndodhi realisht, por sa nga kjo histori është realitet dhe sa është marketing politik i një lufte që nuk po shkon sipas planit.
