DOKUMENTI/ Portet pa garë? – Projektligji i ri i PS u fal investitorëve strategjikë portet e Shqipërisë me VKM
Një projektligj i ri, i depozituar në Kuvendin e Shqipërisë nga Grupi Parlamentar i Partisë Socialiste, synon të ndryshojë mënyrën se si ndërtohen dhe operohen portet turistike në vend, duke krijuar një përjashtim të drejtpërdrejtë nga procedurat konkurruese për investitorët që kanë marrë statusin “investitor strategjik”. Sipas dokumentit zyrtar të projektligjit dhe relacionit shpjegues, propozimi është firmosur nga deputetja socialiste Zamira Sinaj dhe është depozituar në Kuvend me protokoll nr. 540, në shkurt 2026. Projektligji parashikon një shtesë në ligjin nr. 9710, datë 10.4.2007 “Për portet turistike në Republikën e Shqipërisë”, të ndryshuar.
Çfarë ndryshon konkretisht?
Ndryshimi konsiston në shtimin e një paragrafi të ri në nenin 6 të ligjit ekzistues. Sipas formulimit të propozuar, nëse një subjekt ka përfituar statusin “Investim/Investitor strategjik, procedurë e asistuar/e veçantë” nga Komiteti i Investimeve Strategjike (KIS), dhe porti turistik është pjesë përbërëse e atij investimi strategjik të miratuar, atëherë ndërtimi dhe operimi i portit përjashtohet nga procedura e përgjithshme konkurruese ose koncesionare.
Në këto raste, porti do të ndërtohet dhe operohet drejtpërdrejt nga vetë investitori strategjik. Procedurat, dokumentacioni dhe rregullat e lidhjes së kontratave do të përcaktohen me vendim të Këshillit të Ministrave.
Kjo do të thotë se për një kategori të caktuar investimesh, portet turistike – që përbëjnë infrastrukturë me rëndësi ekonomike dhe publike – nuk do të kalojnë në një garë të hapur publike.
Argumentimi i relacionit shpjegues
Relacioni shpjegues i bashkëlidhur projektligjit argumenton se ndryshimi synon harmonizimin e ligjit për portet turistike me ligjin për investimet strategjike. Sipas tij, aktualisht ekziston një mbivendosje mes dy kuadrove ligjore: ligji për portet kërkon procedura konkurruese ose koncesionare, ndërsa ligji për investimet strategjike parashikon procedura të posaçme administrative për projekte me interes publik.
Sipas dokumentit, kjo mbivendosje krijon vonesa, paqartësi kompetencash dhe pengesa në realizimin e projekteve strategjike turistike. Për këtë arsye, projektligji synon të garantojë “unitetin e projektit”, përshpejtimin e proceseve administrative dhe rritjen e sigurisë juridike për investitorët.
Relacioni thekson se ndryshimi mbështet zhvillimin e turizmit elitar, rritjen e investimeve me ndikim të lartë ekonomik e social dhe përmirësimin e konkurrueshmërisë së turizmit shqiptar. Po ashtu, deklarohet se projektligji nuk ka efekte shtesë buxhetore dhe se është në përputhje me Kushtetutën.
A ka debate publike?
Raportimet e para mediatike të para kanë ngritur pikëpyetje serioze mbi transparencën dhe konkurrencën. Debati fokusohet kryesisht në faktin se ndryshimi përjashton procedurat e hapura konkurruese për një aset me rëndësi publike si portet turistike, duke zhvendosur vendimmarrjen drejt ekzekutivit përmes VKM-ve. Socialistët e shohin këtë si instrument për të shmangur zvarritjet burokratike dhe për të siguruar realizimin e projekteve komplekse turistike pa fragmentim institucional.
Kritikat ndaj këtij argumenti vijnë si pasojë e faktit që heqja e garës publike mund të kufizojë transparencën, rritet diskrecioni i qeverisë në përzgjedhjen e investitorëve por edhe se statusi i shumëdiskutuar “investitor strategjik” shndërrohet në një mekanizëm që anashkalon rregullat e zakonshme të konkurrencës.
Në planin juridik, projektligji përfaqëson një përjashtim të qartë nga parimi i konkurrencës së hapur për një kategori specifike investimesh. Edhe pse mbështetet në ligjin për investimet strategjike, ky ndryshim forcon më tej modelin e centralizuar të vendimmarrjes në duart e ekzekutivit.
Portet turistike nuk janë vetëm struktura private shërbimi; ato prekin hapësira detare, infrastrukturë publike dhe interes të përgjithshëm ekonomik. Përjashtimi nga gara publike, edhe në emër të investimit strategjik, krijon një precedent që mund të zgjerohet edhe në sektorë të tjerë.
Çështja thelbësore që lind është balanca mes zhvillimit ekonomik dhe transparencës. A është përshpejtimi i investimeve një arsye e mjaftueshme për të kufizuar konkurrencën? A mjafton statusi “investitor strategjik” si filtër për të garantuar interesin publik?
Projektligji ka potencialin të ndryshojë arkitekturën e administrimit të porteve turistike në Shqipëri dhe, për këtë arsye, pritet të jetë objekt debati të fortë politik dhe institucional në vijim.
